Weekboek 6

Het mysterie rond JT LeRoy nog verder ontrafeld

De Amerikaanse pers blijft koortsachtig praten over de waarde van de waarheid. Terwijl de storm over de verzonnen herinneringen van James Frey (zie het artikel op de pagina hiernaast) nog nauwelijks is geluwd, komt de New York Times met nieuwe onthullingen over de identiteit van cultschrijver en ex-kinderprostituee JT LeRoy. Geoffrey Knoop heeft opgebiecht dat LeRoy niet bestaat.

Knoop bevestigt de vermoedens dat LeRoys boeken zijn geschreven door Laura Albert, Knoops vriendin. Hijzelf verzorgde het zakelijke gedeelte van de onderneming en runde later LeRoys band. Aanvankelijk was LeRoy alleen per telefoon te spreken. Albert verdraaide dan haar stem om te klinken als de beschadigde jongen uit West-Virginia. In 2001 besloten Albert en Knoop dat LeRoy nu toch echt eens “gezien' moest worden. Die publieke rol lieten ze spelen door Knoops halfzus Savannah. Albert en Knoop hadden LeRoy bedacht omdat ze gefrustreerd waren over hun gebrek aan succes, vertelde Knoop aan de Times. Met de omarming van het concept LeRoy door allerhande beroemdheden werden beiden bediend: Albert als schrijver en Knoop als rockmuzikant. Het duurde bijna tien jaar voordat ze werden ontdekt.

Of Knoops biecht helemaal oprecht is, valt te betwijfelen. Hij zou al sinds oktober op zoek zijn naar een uitgever voor zijn versie van het verhaal en geeft onomwonden toe de filmrechten te willen verkopen. Dolblij met de verwikkelingen is Lilly Bright, producer van de afgekraakte verfilming van LeRoys The heart is deceitful above all things. “Dit verhaal is veel beter dan dat van Frey,' zei Bright tegen New York Magazine, “die heeft niet een heel personage verzonnen, heeft geen band gehad en is geen beste vrienden geworden met Madonna en Winona Ryder.'

Wil de echte Shakespeare onmiddellijk opstaan?

Voor de tentoonstelling Searching for Shakespeare in de Londense National Portrait Gallery die vanaf maart te zien zal zijn, zijn zes beroemde portretten van Shakespeare onder de loep genomen. Slechts één van de zes zou een “echte', contemporaine afbeelding van Shakespeare (1564-1614) kunnen zijn. Het gaat om het zogenaamde Chandos-portret, sinds 1856 in bezit van de National Portrait Gallery. Het onderzoek toonde aan dat het portret een aantal keer is overgeschilderd. Er is door de eeuwen heen gerommeld met zijn haar en zijn baard. Of dit nu echt het gezicht van de dichter is, blijft dus onzeker. Wel zeker is dat het zogenaamde Flower-portret van een piepjonge Shakespeare een vervalsing is. Er zaten sporen in van een geel pigment dat pas in de negentiende eeuw geproduceerd werd. Onder het portret bevond zich een zestiende-eeuwse Madonna met kind.

Shakespeare-kenner Ton Hoenselaars van de Universiteit Utrecht: “Mensen hebben een diepe behoefte aan een gezicht bij Shakespeare, iemand zoals wij. De wetenschap is al iets verder. Zoals de filosoof Foucault zegt: de auteur is maar een onderdeel bij het bepalen van de functie van een tekst. Wij verlenen zelf betekenis aan de tekst.' Hoe belangrijk de dichter uit Stradford is, blijkt ook uit de rondzingende twijfels over zijn identiteit. Hoenselaars: “Dat is in 1860 aangezwengeld door mevrouw Delia Bacon, die beweerde dat een boerenkinkel nooit zoveel kennis kon hebben van het recht, buitenlandse vorstenhoven en klassieke literatuur. Sindsdien zijn er verschillende kampen die “bewijzen' dat Shakespeare eigenlijk iemand anders was. Dat wil zeggen: ze beginnen bij de conclusie en zoeken er dan vervolgens het bewijs bij.'

Duitse literatuurpaus geëerd door Israel

De beroemde Duitse literatuurcriticus Marcel Reich-Ranicki (85) heeft vorige week een eredoctoraat gekregen van de universiteit van Tel Aviv. De ceremonie vond plaats in het beroemde gemeentehuis van zijn woonplaats Frankfurt. Hij had aan oud-minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer gevraagd de laudatio uit te spreken. Fischer schetste in zijn rede de levensgeschiedenis van Reich-Ranicki, die als Pools-Duitse jood de bewogen twintigste eeuw in haar volle omvang heeft doorleefd. Hoewel dit het achtste eredoctoraat is dat hij in ontvangst neemt, heeft deze onderscheiding voor Reich-Ranicki een bijzondere betekenis. In zijn naam wordt nu een professor Duitse literatuur benoemd aan de Israëlische universiteit. Dat is voor het eerst in Israël, waar Duits nog steeds een omstreden taal is. In zijn dankwoord benadrukte Reich-Ranicki dat het Duits niet alleen de taal was van Hitler, Goebbels en Himmler, maar ook van Heine, Kafka en Theodor Herzl, de vader van het zionisme.

Ranicki werd in Duitsland bekend als literatuurcriticus voor Die Zeit en de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Van 1988 tot 2001 presenteerde hij het roemruchte programma Das Literarische Quartett op de ZDF, waarin hij met zijn collega-critici boeken kon maken of breken. Het programma werd legendarisch vanwege de felle discussies die het kwartet voerde. Vorige week kwam het kwartet weer een keer bijeen, voor een Sonderaussendung over Heinrich Heine, ter ere van de 150ste sterfdag van de dichter. Over hem schreef Reich-Ranicki het veelgeroemde Der Fall Heine, dat onlangs is herdrukt (DTV, 128 blz. 7,50).

De Shakespeare tentoonstelling in de National Portrait Gallery in Londen is ten zien van 2 maart tot 29 mei.