Het Amerikaanse schandaalseizoen is weer geopend

In het Witte Huis, in de topsport, bij de Democraten, rond de orkaan Katrina - gisteren werden in de VS vijf nieuwe schandalen bekend.

Vorig najaar braken in de VS nagenoeg onophoudelijk affaires uit, meestal met Republikeinen in de hoofdrol. De afgelopen maand was het ineens stilletjes. Tot gisteren.

Wat begon als een ogenschijnlijk saaie donderdag, eindigde met onthullingen over vijf affaires. Het schandaalseizoen keerde in volle hevigheid terug - en wie president George W. Bush en vice-president Dick Cheney een warm hart toedraagt, had weinig reden vrolijk op de dag terug te blikken.

De pikantste onthulling kwam van Scooter Libby. Deze oud-topadviseur van Bush en Cheney moest vorig jaar het veld ruimen. In een onderzoek naar de rol van het Witte Huis bij het lekken van staatsgeheime CIA-gegevens ('Plamegate') pleegde hij volgens de aanklager meineed. Libby, een cruciale adviseur van de regering in de aanloop naar de oorlog in Irak, loopt de kans voor dertig jaar de cel in te draaien.

Gisteren werd bekend dat Libby in het justitieel onderzoek heeft verklaard dat hij lekte in opdracht van 'superieuren'. Formeel had Libby twee superieuren: Cheney, wiens stafchef hij was, en Bush, die hij diende als adviseur voor de nationale veiligheid. Zo gaf hij in de zomer van 2003 informatie over een staatsgeheim inlichtingenrapport aan de media. Dit deed Libby nadat hij hiertoe 'was gemachtigd door zijn superieuren', aldus een brief van de aanklager, Patrick Fitzgerald, geciteerd in het hoog aangeschreven National Journal.

Het politieke weekblad schrijft dat de verdediging van Libby in het proces zal inbrengen dat hij 'door Cheney en andere hoge functionarissen in de regering' was aangemoedigd informatie te lekken - bijvoorbeeld om draagvlak voor de oorlog in Irak te creëren. Zo dreigt voor het Witte Huis een gênante situatie. Bush beklaagt zich vaak over gelekte staatsgeheimen en laat dan aangifte doen. Recentelijk nog na de onthulling dat Bush na '11 september' opdracht gaf tot het afluisteren van Amerikanen, zonder hiervoor van de rechter de wettelijk vereiste toetsing te vragen.

In een andere zaak wordt de geloofwaardigheid van een nationale sporticoon op de proef gesteld. Wayne Gretzky, de Joe DiMaggio van het ijshockey, een nationaal rolmodel die na een lange carrière van records trainer werd van een ijshockeyteam in Phoenix, Arizona, zou betrokken zijn bij een gokschandaal. Hij zou door de politie zijn afgeluisterd terwijl hij de deelname van zijn vrouw aan een illegaal goksyndicaat besprak.

De assistent-coach van Gretzky is inmiddels opgepakt. Hij zou het syndicaat, volgens de politie verbonden aan de georganiseerde misdaad, hebben geleid. Van Gretzky's echtgenote, de actrice Janet Jones, is in het onderzoek gebleken dat ze een half miljoen dollar inlegde. Voordat de afgeluisterde gesprekken uitlekten zei Gretzky hij dat hij niets met het syndicaat te maken had.

Ook een derde nationale figuur, zij het een minder bekende, kwam gisteren in de problemen. Harry Reid uit de gokstaat Nevada, voorzitter van de Democraten in de Senaat, is een van de prominente Democraten die dezer dagen veelvuldig de 'cultuur van corruptie' bij de Republikeinen aan de orde stelt. Vooral sinds de schuldbekentenis van de Republikeinse lobbyist Jack Abramoff is die term populair onder Democraten. De Republikeinse leider in het Huis, Tom DeLay, zag zich genoodzaakt terug te treden.

Ook Reid blijkt intensief zaken te hebben gedaan met de corrupte lobbyist. En in een stramien gelijkend op dat van DeLay: terwijl Reid in de Senaat vier brieven schreef waarin hij opkwam voor klanten van Abramoff, ontving de senator gelijktijdig via dezelfde Abramoff donaties van totaal 68.000 dollar. Het bericht bevestigt volgens waarnemers dat de zaak-Abramoff nog vele verrassende wendingen kan nemen, ook ten nadele van Democraten.

Maar de man met de grootste problemen in het heropende schandaalseizoen is president Bush. De zaak van het afluisteren zonder gerechtelijke toetsing plaatst hem in een verdedigende rol. Veel Republikeinen geloven dat de president illegaal handelde door de rechter de 'taps' niet te laten toetsen, en vrezen ongecontroleerde presidentiële macht.

In de Senaat werken Republikeinen al aan reparatiewetgeving, maar daar ziet het Witte Huis niets in. Een confrontatie ligt in het verschiet. Bush' opmerkingen gisteren over een verijdelde aanslag in Los Angeles - eerder in grote lijnen al bekend - worden door politici en journalisten gezien als een poging het initiatief terug te krijgen: naarmate burgers banger zijn voor terreur, neemt hun steun voor vergaande maatregelen toe.

En er is nog de orkaan Katrina. Nu het herstel in New Orleans moeizaam verloopt, herleeft de belangstelling voor het overheidsoptreden van voor en na de orkaan. Het Witte Huis heeft altijd gezegd dat het niet zag aankomen dat de dijken zouden breken: pas op de dag van de breuk, dinsdag 30 augustus, werd de regering verwittigd.

Nieuwe feiten, aldus The New York Times vandaag, leren dat het Witte Huis niet de waarheid heeft gesproken: men werd de dag vóór de dijkbreuken van de aanstaande ramp op de hoogte gesteld. Toch zei Bush de volgende dag dat New Orleans gelukkig aan een ramp was ontsnapt - om daarna zijn vakantie voort te zetten.