De ooi van Stitou

Het lijken gouden tijden voor de poëzie. Er is meer aandacht voor dan ooit: gedichtendagen, slams - poëzie belandt op opiniepagina's en dichters worden door gemeentes en bedrijven ingehuurd. U vraagt, wij verpozen. Toch verkopen bundels niet opeens veel beter. Misschien komt dat door de uitstraling die poëzie nog steeds heeft: gedichten op papier zijn moeilijk en staan haaks op de toegankelijke voordracht. Wat voorgelezen wordt, moet in één keer een effect op de toehoorder hebben. De dichtbundel daarentegen kan in stukjes en beetjes, terugkijkend en vooruit bladerend genoten worden, wat een heel andere betekenis mogelijk maakt. Vertegenwoordigers van beide mogelijkheden staan nogal eens recht tegenover elkaar.

Moet je dus lezen of luisteren? De Bezige Bij heeft, met nieuwe edities van drie dichtbundels, een even elegante als effectieve bijdrage aan deze discussie geleverd: de nieuwe, eenmalige herdrukken van de laatste bundels van Hagar Peeters (Koffers zeelucht, 2003), Mustafa Stitou (Varkensroze ansichten, 2003) en Ramsey Nasr (Onhandig bloesemend, 2004) gaan vergezeld van cd's waarop de dichters hun werk voordragen.

Hagar Peeters leest in een hoog tempo en nogal eentonig - haar reputatie als “performer' is groot, maar komt op deze cd niet uit de verf. En dat terwijl begrijpelijkheid voorop lijkt te staan. Zo strijkt ze dubbelzinnigheden die ontstaan bij effectieve enjambementen glad. In “Lamento van hen die luisteren naar oorlogsberichten' zegt ze bijvoorbeeld: “Bommen vielen niet hier, hier viel weer eens een colafles om'. In het origineel staat echter: “Bommen vielen niet hier / viel weer eens een colafles om'. Schokkend is het verschil niet, veelzeggend wel. Peeters wil duidelijk zijn - maar ze betoont zich hier niet de beste advocaat van eigen werk.

Bij Mustafa Stitou voegt zijn voordracht wel werkelijk iets toe aan de gedichten. Hij leest lijzig, uiterst gearticuleerd, soms zeurderig en dan weer uiterst theatraal. Een verhelderend staaltje acteerwerk wordt verricht bij het gedicht “Moedertaal', omdat weinig lezers zullen weten hoe je een alinea “krksh / krksh / krkshkrksh / krksh / (Ooien, ooien komen jullie)' zal moeten lezen. Maar meestal acteert hij niet, hij leest voor. Als zelfverklaard “conceptueel- anekdotische, op z'n minst anti-metafysische dichter' laat hij de gedichten rustig hun werk doen zonder de interpreterende lezer een hoek in te duwen.

Hoe mooi zijn voordracht ook is, Ramsey Nasr stuurt wel. Zijn poëzie speelt met romantische beelden, en Nasr versterkt die notie wanneer hij met veel nadruk regels voorleest als “de roos de lelie de duif de zon'. In Onhandig bloesemend staan de gedichten kaal vormgegeven, meestal zonder interpunctie, alle mogelijkheden openhoudend, maar acteur Nasr leest ze voor alsof ze vol regieaanwijzingen staan. Het is een genot om naar te luisteren, dat wel, maar hij vult de gedichten nadrukkelijk in - en soms werken de voorgelezen versies beperkend, hoe fraai ze ook zijn.

De discussie over het verschil in performance en papier zal nog wel even voortduren, maar vooralsnog is het resultaat geen bloedeloos gelijkspel.

Ramsey Nasr: Onhandig bloesemend. De Bezige Bij, 80 blz. + cd 53 min. euro 15,-

Hagar Peeters: Koffers zeelucht. De Bezige Bij, 77 blz. + cd 21 min. euro 15,-

Mustafa Stitou: Varkensroze ansichten. De Bezige Bij, 86 blz. + cd 46 min. euro 15,-