Stop verzet tegen genvoedsel

Het is beter de voordelen van gentechnologie aan te grijpen. Europa en de Verenigde Staten moeten hier samenwerken, meent Calestous Juma.

Eindelijk heeft de Wereldhandelsorganisatie WTO besloten dat het in 1998 ingestelde moratorium van de Europese Unie op de goedkeuring van genetisch gemodificeerd voedsel in strijd was met de internationale handelsregels. Voorstanders van de biotechnologie vonden dat deze voedingsmiddelen veilig kunnen worden verbouwd en geconsumeerd. Critici eisten echter dat van nieuwe producten wordt aangetoond dat ze veilig zijn voordat ze in de handel worden gebracht.

Door alle aandacht voor de gezondheid en de veiligheid voor het milieu wordt de voornaamste bron van onenigheid echter veelal uit het oog verloren. De eigenlijke motor van het dispuut is de technologische wedijver tussen de twee handelsmogendheden. De aandacht voor de veiligheid dient hoofdzakelijk als rookgordijn om de bezorgdheid over de toenemende achterstand van Europa op biotechnologisch gebied te verhullen.

De EU en de VS moeten leren nieuwe technologieën gezamenlijk te beheren in plaats van ze tegen te houden. Slagen zij daar niet in, dan zal de leiding op technologisch gebied naar andere gebieden gaan, zoals China, die aanzienlijke vooruitgang hebben geboekt in het gebruik van nieuwe technologieën voor economische groei. De pogingen om de verbreiding van de biotechnologie te vertragen zijn niet het eerste voorbeeld van het gebruik van veiligheid als argument door mensen die belang hebben bij bestaande producten. Neem koffie: in de 16de eeuw verketterden katholieke bisschoppen koffie als een 'duivelse drank', die zij in de ban wilden doen. Koffie was toen een concurrent van wijn. Ter verdediging van de koffie heeft paus Clemens VIII gezegd: 'Wel, deze 'duivelse drank' is zo lekker dat het zonde zou zijn om alleen de ongelovigen ervan te laten genieten. Wij zullen de Duivel een loer draaien door het te dopen en er een waarlijk christelijke drank van te maken.'' Meer dan een eeuw later moest koffie het in Engeland opnemen tegen de gevestigde drank thee. En koning Karel II vaardigde in 1675 een verbod op koffiehuizen uit, maar hij herriep zijn besluit twee dagen voordat het van kracht werd.

In Duitsland werd koffie om economische redenen verboden, of werd de consumptie ervan streng beperkt. 'Het is walgelijk om te zien hoe mijn onderdanen steeds meer koffie verbruiken, met als gevolg dat een overeenkomstige hoeveelheid geld het land uit gaat. Zijne Majesteit is grootgebracht met bier, net als zijn voorouders'', verklaarde Frederik de Grote in 1777.

In het verleden vond technologische concurrentie slechts plaats op beperkte schaal. De huidige, wereldwijde economie vereist dat overheden manieren vinden om te zorgen dat de voordelen van nieuwe technologieën in brede kring worden gedeeld. Rechterlijke besluiten kunnen zorgen dat de internationale handelsregels niet worden geschonden. Maar zij kunnen niet garanderen dat de consumenten enthousiast worden over producten die hun gewoonten verstoren.

De VS kennen beroemde gevallen van verzet tegen nieuwe technologieën. Margarine is door de zuivelindustrie tientallen jaren belasterd. De Amerikaanse Paardenvereniging heeft twintig jaar lang oorlog gevoerd tegen de verbrandingsmotor. Evenzo heeft het verzet tegen mechanische koeling het na tientallen jaren moeten afleggen tegen technische vernieuwing en expansie van de markt.

Net als in vroegere gevallen heeft de WTO-uitspraak verreikende gevolgen voor regeringen, de zakenwereld en de internationale gemeenschap. Ruimere toegang tot nieuwe technologieën versterkt het vertrouwen in het mondiale handelsstelsel. Wanneer een handvol landen een technologisch monopolie bezit, zal dat ongetwijfeld leiden tot ontgoocheling over de globalisering. Daarom blijven ook veel ontwikkelingslanden op hun hoede voor biotechnologie. Zij maken zich meer zorgen over de mogelijkheid dat zij worden buitengesloten dan over de veiligheid. Zij zien uitsluiting als een ernstiger risico dan de aanvaarding van de biotechnologie. Landen die de kans hebben gekregen als Argentinië, Brazilië en China, hebben de techniek enthousiast omarmd. Verder moeten de overheden meer hun best doen hun regelgeving op elkaar af te stemmen. In plaats van nationale wetten op de wereld te projecteren, moet men zich inspannen om gezamenlijk internationale normen af te spreken.

Het debat over de gevaren van genetisch gemodificeerd voedsel gaat meer over schijnbare dan werkelijke gevaren. Het is meer een politieke dan een wetenschappelijke kwestie. Het bedrijfsleven moet meer aandacht schenken aan de houding van het publiek tegenover de gevaren van nieuwe technologieën. De biotechnologische industrie kan meer steun verwerven door te werken aan producten die in onvervulde behoeften voorzien. Er is veel ruimte voor de uitbreiding van biotechnologische toepassingen op nieuwe gebieden als milieubeheer en de productie van biobrandstoffen.

Het besluit wekt ook bezorgdheid over de gevolgen van de transatlantische betrekkingen voor de internationale handel. Het is hoog tijd dat de VS en de EU het initiatief nemen duidelijk te maken hoe de voordelen van de nieuwe technologieën kunnen worden vergroot en de risico's verkleind. Anders gaat de leiding over naar andere spelers in andere regio's

Pagina 15: ' Europaan kiest zijn genvoedsel zelf'

Calestous Juma is hoogleraar internationale ontwikkeling aan de Kennedy School of Government van Harvard University.