Moslimwereld schudt westers politieke juk af

De woede over de spotprenten van Mohammed maakt vooral duidelijk dat de Arabisch-islamitsche wereld niet langer met zich laat sollen, meent Rami G. Khouri.

Het is een vertrouwd verschijnsel, waar wij eigenlijk niet meer van zouden moeten opkijken: de bevestiging dat de islamitische identiteit de dominante vorm van zelfbewustzijn is in samenlevingen in ontwikkeling wier burgers ernstige bezwaren koesteren tegen de kwaliteit van hun politieke bestel en bestuur, en tegen het westerse en het Israëlische beleid.

De spotprenten [...] waren niet meer dan de lont in een licht ontvlambaar mengsel van druk en spanningen, veroorzaakt door een veel breder scala van problemen. Daartoe behoren de spotprenten zelf, provocerende en arrogante Europese minachting voor het feit dat moslims gevoelig zijn als het om Mohammed gaat, pogingen van enkele islamitische extremisten en crimineel-politieke elementen om onrust te zaaien, de ondubbelzinnige boodschap van de Europeanen dat hún waarden beter zijn dan de waarden van de moslims, en in ruimere zin de indruk bij veel ingezetenen van islamitische samenlevingen dat het Westen tracht de islamitische wereld te verzwakken en te onderwerpen.

Bij hun publicatie vorig jaar september lokten de Deense spotprenten slechts bescheiden protesten uit. De huidige golf van felle protesten is uitgelokt doordat een half dozijn andere kranten in Europa vorige maand de spotprenten provocerend heeft overgenomen. Tegelijkertijd voegden kopstukken van de Europese politiek en pers de islamitische wereld toe dat de westerse vrijheid van drukpers een hogere morele waarde en een grotere politieke prioriteit heeft dan de zorg van de moslims dat hun voornaamste profeet niet mag worden belasterd en beledigd.

Het is duidelijk dat een stuk of wat onruststokers in Europa en de islamitische wereld de woede van de moslims hebben opgestookt en een paar verwoestende protesten hebben uitgelokt, met name de brandstichting in ambassades en kantoorpanden in Damascus en Beiroet. Dat is het politieke equivalent van het voetbalvandalisme in Europa - een kleine minderheid van onhandelbaar, crimineel geboefte dat misbruik maakt van de legitieme gevoelens van overigens vreedzame menigten die voor een weliswaar rumoerige, maar ordelijke demonstratie de straat opgaan. Het zou een grote vergissing zijn om alle aandacht te richten op die paar gewelddadige politieke skinheads, en de betekenis te negeren van de overgrote meerderheid van de honderdduizenden die ordelijk hebben gedemonstreerd.

Dit doet zich voor in een tijd waarin overal in de regio radicaal islamitische politieke bewegingen de ene verkiezingsoverwinning na de andere behalen. Waar de van oudsher regerende elites zich hebben moeten openstellen en plaats hebben moeten inruimen voor andere die langs democratische en vreedzame weg aanspraak maken op politieke macht - in Arabische landen, Turkije, Iran, Pakistan en elders -, triomfeert de radicaal islamitische identiteit telkens weer. De bron van Arabisch-islamitische angstgevoelens in de afgelopen twee eeuwen - het westerse kolonialisme - is nu gestuit op het verzet van verreweg de meest consistente vorm van inheemse identiteit en anti-imperialistische oppositie: de culturele en politieke islam. Het is te simplistisch, te gemakkelijk, om dit een botsing van beschavingen te noemen - dat is een uitgesproken westers gezichtspunt, dat politieke spanningen hoofdzakelijk verklaart door de bril van verschillen in cultuur en waarden.

De meeste moslims -- en de meeste niet-islamitische inwoners van het Midden-Oosten, onder wie enkele miljoenen christenen - beschouwen de huidige spanningen waarschijnlijk niet als een culturele, maar als een politieke strijd. Het debat gaat niet in de eerste plaats over de persvrijheid in Europa, al zouden onze Europese vrienden dat graag geloven. Het gaat over de wens van de Arabisch-islamitische samenlevingen om vrij te zijn van het westerse en het Israëlische juk, met hun diplomatie van twee maten en hun roofzuchtige neokoloniale beleid.

Dit is niet alleen maar een botsing van culturen. Het is een nieuwe vorm van de koloniale strijd die de Europees-Arabische en -Aziatische betrekkingen in de negentiende eeuw bepaalde. Het verschil is dat ditmaal de inboorlingen in het zuiden niet hulpeloos en passief tegenover het Westen staan, met zijn grote kanonnen, zijn neerbuigende praat en zijn beledigende spotprenten.

Moslims, Arabieren, Aziaten en anderen zijn in staat om via massamedia, politiek en andere kanalen verzet te bieden en op te komen voor hun recht om in vrijheid en waardigheid te leven. De boodschap uit het hart van de Arabisch-islamitische wereld is dat de negentiende eeuw officeel ten einde is.

Veel burgers in de Arabische wereld en Azië beschouwen het Europese standpunt inzake de nucleaire industrie in Iran en de overwinning van Hamas in Palestina als een toenadering tot de Amerikaans-Israëlische posities waardoor de Arabieren en de moslims ernstig worden gediscrimineerd. Bij een enquête drie maanden geleden in Arabische landen meenden veel mensen dan ook dat de voornaamste motieven van het Amerikaanse beleid in het Midden-Oosten waren: 'olie, bescherming van Israël, heerschappij over de regio, en ondermijning van de islamitische wereld''.

Ziehier de dieper liggende redenen voor de huidige protesten van veel moslims.

©Daily Star

Rami G. Khouri is een vaste commentator van de Daily Star