Meester in het doorredeneren

Een schemerlamp, een paar stoelen, een zoveeldelige encyclopedie, een tv-toestel, een aquarium, een wasmachine, een magnetron, een wereldbol en allerhande andere huisraad staat netjes achter Theo Maassen opgetast - als decor, zonder dat meteen duidelijk is wat die burgermansinboedel daar doet. Pas gaandeweg, als de cabaretier over de dood van zijn moeder begint en later ook over die van zijn vader, gaat het dagen: dit zijn de spullen die ze achterlieten, en hij is de zoon die onthand achterbleef. En laat nou de wereld óók geen houvast meer bieden.

In zijn vorige voorstelling, die van vier jaar geleden dateert, was Maassen een angry young man die in een strakgespannen tirade de wereld te lijf ging met een spervuur aan grappen. Nu, op zijn 39ste, staat hij er heel anders voor. Nog steeds in straatvechterstenue - T-shirt, trainingsbroek en sneakers - maar niet meer met die geconcentreerde uitbarsting van toen. Soms laat hij de teugels zelfs zo ver vieren, dat het bijna nergens meer over gaat - alsof een uur ideeënmateriaal tot anderhalf uur is uitgewalst. Maar zodra hij weer op stoom is, gaat het vaak over de dood die hem dwarszit, of over een onderwerp als terrorisme en de gedachte dat de meeste wereldproblemen misschien wel onoplosbaar zijn. 'Laten we gewoon allemaal moslim worden', oppert Theo Maassen, 'dan weten zíj ook niet meer wat ze moeten doen'. En: 'Misschien moeten we terrorisme gewoon oogluikend toestaan, dan gaat voor hen de lol er vanzelf af.'

In dat soort doorgeredeneerde logica is Maassen ook in Tegen beter weten in weer de beste. Bovendien slaagt hij er opnieuw in de zaal tot diepe stilte te brengen met een serieus verteld verhaal, om zo'n stemmige scène met één knallende grap aan flarden te scheuren. En hij permitteert zich zelden geëvenaarde platvloersheden zonder blijvende weerzin op te roepen. Omdat hij meteen daarna, bijvoorbeeld, een kruisbeeld uit de huisraad haalt en daarmee capriolen uithaalt die vertederend en godslasterlijk tegelijk zijn - een gaver commentaar op de cartooncrisis van dit moment laat zich lastig indenken.

Een samenhangend wereldbeeld heeft Theo Maassen in deze voorstelling niet te bieden. Hij zoekt en tast, probeert het ene idee na het andere, illustreert de voosheid van praatjes over fatsoen ('fatsoen is je haar kammen terwijl het eigenlijk de andere kant op gaat') en hangt op het ene moment de kwajongen uit om dan razendsnel te schakelen naar de rol van de geëngageerde satiricus die hoopt met denkkracht een eind te maken aan alles wat niet deugt. En de grappen die bij hem voortdurend uit een onverwachte hoek komen, maken het des te spannender hem weer in actie te zien.

Voorstelling: Tegen beter weten in, door Theo Maassen. Regie: Martijn Bouwman. Gezien: 8/2 in Diligentia, Den Haag. Tournee t/m 10/6. Inl. www.theomaassen.nl