In Europa loopt cartoonrel niet uit de hand

In Europese landen hebben de omstreden Deense cartoons wel tot veel discussie geleid in media en politiek, bij moslims en niet-moslims. Maar de vlam is niet in de pan geslagen.

De ophef over de omstreden Deense spotprenten van de profeet Mohammed heeft in Europa nauwelijks tot demonstraties en ongeregeldheden geleid. Het is voor media en politiek, moslims en niet-moslims, vooral een kwestie van debat en oproepen tot kalmte en respect.

In Duitsland hebben zestien religieuze, politieke en economische organisaties van Turken de uitbarstingen van geweld over de karikaturen gisteren scherp afgekeurd. In een gezamenlijke verklaring riepen ze ook op tot respect voor de gevoelens van moslims. De Bondsdag zal morgen over de kwestie debatteren.

De Franse president Chirac veroordeelde gisteren, doelend op publicatie van de tekeningen, 'duidelijke provocaties die de hartstochten gevaarlijk kunnen aanwakkeren'. Het satirische blad Charlie Hebdo publiceerde gisteren alle twaalf Deense prenten. Moslimorganisties hadden de rechter vergeefs een verschijningsverbod van het blad gevraagd. De extra hoge oplage van ruim 400.000 was binnen enkele uren uitverkocht. Het blad zegt de aangekondigde Iraanse karikaturen over de holocaust ook te zullen afdrukken.

In de Britse media is de affaire al weer overschaduwd door andere kwesties. De meeste Britten tonen zich volgens peilingen ingenomen met de terughoudende manier waarop er in hun land op de cartoon-affaire is gereageerd. Geen van de grote kranten heeft de spotprenten gepubliceerd. In de islamitische gemeenschap is de opwinding echter nog niet voorbij. Een groep Britse moslims pleit voor een wet die publicatie van afbeeldingen van Mohammed verbiedt. Het gaat om een nieuwe groep, het Muslim Action Committee, die gisteren voor het eerst bijeenkwam. Het overleg werd bijgewoond door 300 islamitische leiders en theologen.

De Russische president Poetin noemde publicatie van de cartoons gisteren 'een ontoelaatbare provocatie'; hij riep Denemarken op 'om vergeving' te vragen.

Nederlandse moslims zijn terughoudend in hun reacties, maar zeggen zich wel gekwetst te voelen. Voor zaterdag is een demonstratie op de Dam aangekondigd, maar geen enkele organisatie heeft hiervoor tot nu toe een vergunning aangevraagd. In berichten hierover op internet wordt opgeroepen de demonstratie vreedzaam te laten verlopen. Dat is ook de boodschap van islamitische voormannen: voorkom escalatie. Stap naar de rechter als je vindt dat de tekeningen ontoelaatbaar zijn. De Nederlandse afdeling van de Arabische Europese Liga (AEL) plaatste antisemitische spotprenten op haar website om de discussie op gang te brengen over de verantwoordelijkheden die vrijheid van meningsuiting met zich meebrengt.

De Turkse supermarktketen Kiler boycot Deense en Noorse producten wegens publicatie van de spotprenten. De actie van eigenaar Vahid Kiler, parlementslid voor de regerende AK-partij van premier Erdogan, is de eerste echt georganiseerde 'strafactie' wegens de cartoons in Turkije. Er zijn geen grote demonstraties geweest.

In Turkije wordt nog steeds met grote aandacht naar Trabzon gekeken, waar zondag een Italiaanse priester werd vermoord door een 16-jarige jongen. De priester was actief in de strijd tegen de vrouwenhandel en mede daarom, en omdat de dader een heel duur wapen had, gaat de politie ervan uit dat het om een wraakactie van de georganiseerde misdaad ging. In zijn eerste verhoren zei de dader echter dat de moord op de priester wel degelijk een reactie was op de spotprenten. Zijn vader zegt dat de jongen geestelijke problemen heeft.

In Italië heeft de spotprentenaffaire door de moord ook een extra lading gekregen. De paus zei gisteren te hopen dat de 'dood van don Andrea zal bijdragen aan de dialoog tussen de religies'. De kwestie van de spotprenten heeft in Italië tot de vrijwel unanieme reactie geleid dat vrijheid van meningsuiting moet worden verdedigd, maar dat moet worden voorkomen dat religies worden beledigd. Premier Berlusconi zei dat 'als het belachelijk maken van religieuze sentimenten een uiterst onverantwoordelijke daad is, dan is fanatiek geweld tegen symbolen en personen dat ook.'