Deense zuivel de dupe van cartoonrel

Deense zuivelproducenten hebben ernstig te lijden onder de boycot van hun producten als gevolg van de rellen over de cartoons.

Bent Strandfelt kon zijn ogen nauwelijks geloven. Op televisie zag hij in de Jordaanse hoofdstad Amman een rood-wit gekleurd pak Dano-melkpoeder in vlammen opgaan. 'Kijk, riep ik tegen mijn vrouw, dat pak is gemaakt op tien meter afstand van mijn werkkamer! Op productielijn zeven.'

Strandfelt is productiemanager van de Akafa-melkfabriek van Arla Foods in Svenstrup, een dorp zo'n vijftien kilometer ten zuiden van Aalborg, in het noorden van het Deense schiereiland Jutland. Het is de streek die het meest is getroffen door de boycot van producten uit Denemarken vanwege de daar gepubliceerde cartoons van de profeet Mohammed. Hier lopen de koeien die de melk geven, hier wonen de veehouders die de melk opvangen, hier staan de fabrieken die de melk verwerken tot producten die tot voor kort nog graag werden gekocht in het Midden-Oosten.

Gesteriliseerde room bijvoorbeeld, met merknamen als Dano, Puck of Milex. 'Het is al een oud product', zegt Strandfelt voor de vitrine met Arla-waar die in zijn fabriek gemaakt wordt. 'Speciaal gemaakt voor het Midden-Oosten. Het heeft een vetgehalte van 23 procent, meer dan het dubbele van dat van ijs. Wij houden daar niet van, zij vinden het heerlijk, ze smeren het op hun brood.' De verkoop is teruggevallen tot nul, afgelopen vrijdag is de productie stopgezet. In de fabriekshallen laat Strandfelt de machines zien die nu doelloos in de ruimte staan. 'We maken maar gebruik van de situatie door wat onderhoud te plegen', zegt Strandfelt, die nu net als zijn bezoek speciale beschermende witte kleding aanheeft, een netje op zijn hoofd, een kapje voor zijn mond, alles in dienst van de hygiëne. De fabriek - 300 mensen en een jaarproductie van 65.000 ton - kunnen ze niet stopzetten. 'Je kunt de koeien ook niet afremmen.' Meer melk wordt nu verwerkt tot melkpoeder en opgeslagen, 'om het hopelijk later te kunnen verkopen'.

De islamitische razernij over de cartoons met beelden van brandende vlaggen en ambassades heeft de Denen niet alleen bang gemaakt, het treft hen ook in de portemonnee. 'We kunnen nog onmogelijk zeggen hoe groot de schade van de boycot zal worden', zegt een woordvoerder van Dansk Industri, de grootste organisatie van Deense ondernemingen. De handel met het Midden-Oosten bedraagt meer dan een miljard euro per jaar. 'De afgelopen week met de uitbreiding van de rellen naar meer landen heeft de situatie er niet beter op gemaakt. Versproducten worden op veel plaatsen uit de schappen gehaald.' Ook getroffen worden Deense producenten van farmaceutische artikelen en de koopvaardij die voor het transport zorgt. 'Dinsdag hebben we nog gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de scheepvaart, maar we hebben nog geen duidelijk beeld kunnen krijgen van de schade.' Cijfers ontbreken, maar klachten zijn ook te horen van speelgoedfabrikant Lego en drankenconcern Carlsberg.

Het hardst getroffen is onmiskenbaar Arla Foods, een fusie tussen Zweedse en Deense zuivelcoöperaties, een van de grootste producenten van Europa. Het bedrijf verliest naar eigen zeggen momenteel een kleine twee miljoen euro per dag, met grote afzetproblemen voor de fabrieken Akafa en Bislov, ook in de buurt van Aalborg.

'Boeren betalen nu de prijs, dat is oneerlijk'

Zo'n twintig kilometer van de Akafa-fabriek, via wegen over licht glooiende heuvels met hier en daar een restje vuile wegsmeltende sneeuw in de weilanden, ligt in de gemeente Nibe de boerderij van Per Krotsdard. Krotsdard heeft tweehonderd rode Jersey-koeien in twee grote stallen staan, twee keer zo veel als een gemiddelde Deense veehouder. Als gekozen lid van de raad van boeren-eigenaren van Arla, was hij vorig jaar nog betrokken bij het afketsen van de fusie met Campina, de grote Nederlandse concurrent. 'We waren er nog niet aan toe', zegt Krotsdard, 'te veel cultuurverschillen.' De koeien van Krotsdard geven meer dan 1,3 miljoen kilo 'hoogwaardige Jersey-melk', voornamelijk verwerkt voor de export naar het Midden-Oosten.

Het voordeel van zijn lidmaatschap van de coöperatie is dat Arla de melk van de veehouderij van Krotsdard verplicht afneemt, ook al heeft het bedrijf er geen klanten meer voor. Het nadeel is dat Krotsdard als mede-eigenaar van Arla de slechtere resultaten van het bedrijf op termijn in zijn portemonnee zal voelen. Nu al staan de melkprijzen die Arla betaalt onder druk. 'Een lagere melkprijs van 1 øre scheelt mij 15.000 kronen,' rekent Krotsdard voor. 'Tien øre minder, wat niet denkbeeldig is, kost me 150.000 kronen per jaar. Dat betekent dat ik een werkstudent die mij nu in het bedrijf helpt zal moeten ontslaan.'

Door het coöperatieve karakter van Arla hebben alle boeren naar rato te lijden. Ook Willem-Jan Bloemink wiens veehouderij zuidelijker op Jutland 150 zwartbont koeien heeft, en uitsluitend voor de lokale versmarkt produceert. Door het overschot aan melk dreigen ook zijn prijzen te dalen. 'Dit gaat me geld kosten, hoeveel weet ik niet.'

Bloemink is zes jaar geleden samen met zijn broer uit de omgeving van Apeldoorn vertrokken om in Denemarken als lid van Arla een nieuw bestaan op te bouwen. Tot dusver ging hem het goed, maar hij weet niet wat de toekomst zal brengen. 'Ik heb hier een fijn leven hier, ik wil niet weg.' Op Jutland zijn nog kleinere coöperaties die soms zelfs voor 80 procent afhankelijk zijn van export naar het Midden-Oosten. Als die zouden omvallen heeft Arla volgens oudere afspraken de verplichting om ook de melk van die boeren af te nemen.

Op zijn laarzen op het natte erf van zijn boerderij vertelt Per Krotsdard over zijn elfjarige dochtertje dat op de televisie brandende Deense vlaggen had gezien en de tekst: we komen jullie vermoorden. Ze had 's nachts liggen huilen. 'Op school hebben ze het erover: als de moslims komen, gaan de Amerikanen ons dan helpen?' Natuurlijk zijn de cartoons slechts 'de lucifer' geweest die de brand heeft aangestoken. Toch was het erg 'dom' en getuigde het van 'weinig respect' van de Jyllands-Posten, de krant van zijn schiereiland Jutland. 'Het zijn nu Arla en de boeren die de prijs betalen, dat is niet eerlijk.'

Arla had grote plannen voor het Midden-Oosten. Deze maand zou er een nieuwe fabriek in Saoedi-Arabië worden geopend, waarvoor de melk gewoon uit Denemarken en Zweden zou komen. Dat gaat niet door, de duizend medewerkers die nu al in de regio werken verliezen hun baan.

In de Akafa-fabriek in Svenstrup is het zover nog niet gekomen, vertelt Bent Strandfelt. Toen de eerste imams vorige week vrijdag tijdens het middaggebed over een boycot begonnen, werd er tussen het Arla-hoofdkwartier en de Akafa-fabriek diezelfde dag nog een vergadering belegd om de situatie te bespreken. Over veertig werknemers zijn concrete afspraken gemaakt. Voor de tijd dat een werknemer thuiszit, krijgt hij een werkloosheidsuitkering. 'Maar dat is een wettelijke regeling, die dertien weken mag gelden. Wat er daarna gebeurt, weten we niet.'

Akafa is voor een kwart van zijn omzet afhankelijk van het Midden-Oosten, maar nog eens naar schatting twintig procent zet de fabriek af in Bangladesh en Nigeria, landen met een grote moslimbevolking.

In Svenstrup wordt het internationale nieuws op de voet gevolgd. 'Gisteren waren er ook marsen in Bangladesh, en de regering daar heeft een protestbrief aan Denemarken gestuurd', weet Strandfelt te vertellen. En ook in Nigeria is het onrustig. 'Als in die landen ook boycots komen, zijn we in nog grotere problemen, dan weet ik het ook even niet meer.'

europa rustig: pagina 5

westers juk: pagina 8