“Goed dat de bonus van tafel is'

Na kritiek is de omstreden bonus van 1,7 miljoen euro, die IMSA van energiebedrijven zou ontvangen wanneer splitsing van deze sector niet doorgaat, van tafel. “Een onzuiverheid, dat had er nooit in mogen staan.“

Tweede-Kamerleden, wetenschappers, leden van de Club van Rome, bestuurders in Amsterdam - allemaal zijn ze verbaasd over een bonus van 1,7 miljoen euro die de energiebedrijven Nuon, Eneco, Essent en Delta bereid waren te betalen aan het adviesbureau IMSA van Wouter van Dieren wanneer de zogenoemde eigendomssplitsing van de energiebedrijven niet doorgaat. Maandag debatteert de Kamer over het voorstel om de energiebedrijven te splitsen in een netwerkbedrijf en een commercieel bedrijf waarin levering, handel en productie zijn ondergebracht.

Nuon, Eneco, Essent en Delta zijn tegen deze splitsing. En de energiebedrijven zijn de financiers van het Helios-project over de toekomst van de energievoorziening dat begin vorig jaar is gestart. In november liet Helios van zich horen met het manifest Marktwerking & energiepolitiek. Het manifest is opgesteld door milieu-ondernemer Wouter van Dieren, emeritus hoogleraar Eric-Jan Tuininga en energie-expert Jan Paul van Soest. Volgens het manifest dreigt Nederland door de splitsing “zijn machtspositie op een van de belangrijkste pijlers van het Nederlandse energiebeleid te verliezen“.

De gemeente Amsterdam bezit negen procent van de aandelen van Nuon. Zowel de gemeenteraad als wethouder Laetitia Griffith van Economische Zaken vroeg bij Nuon opheldering over het Helios-project en het contract met IMSA. Uit deze - tot nu toe vertrouwelijke - gegevens blijkt dat Nuon vorig jaar zo'n 270.000 euro heeft betaald aan het Helios-project. In totaal hebben de vier energiemaatschappijen bijna 1,1 miljoen euro in het project geïnvesteerd.

Amsterdamse bestuurders en politici hebben met name moeite met de bonus van 1,7 miljoen euro die IMSA int wanneer de splitsingswet niet doorgaat, de energieregie bij de bedrijven komt en er een energieplatform wordt opgericht.

Eind vorig jaar ontstond er in de Tweede Kamer, onder aanvoering van Tweede Kamerlid Ferd Crone, weerstand tegen deze bonus (een zogenoemde success fee). De parlementariërs hadden moeite met het feit dat Wouter van Dieren zich presenteert als onafhankelijk expert, terwijl hij een lobbyist is voor de energiebedrijven. Daarnaast vonden ze de bonus exorbitant hoog.

“De bonus van 1,7 miljoen euro was erg onverstandig“, zegt emeritus hoogleraar Eric-Jan Tuininga, een van de opstellers van het manifest. “Als je zoiets opneemt heb je de schijn tegen.“ Het blijft een paar seconden stil aan de telefoon. “Ook wel een beetje naïef, terwijl besluitvormingsethiek mijn vakgebied is.“ In 2001 nam Tuininga afscheid van de Vrije Universiteit, waar hij “maatschappelijke aspecten der wiskunde en natuurwetenschappen' doceerde.

Tot en met vorige week zei Wouter van Dieren dat het niet om een success fee gaat, maar om een investeringsbonus. Het bedrag zou, volgens Van Dieren, worden besteed aan een energie-innovatieproject in Mexico. Afgelopen zondag zei Van Dieren in het televisieprogramma Buitenhof dat de bonus van tafel is. Volgens hem is er een nieuw contract “met terugwerkende kracht“ sinds 1 november en daar staat deze bonus niet meer in.

“Wij waren blij verrast“, zegt Nuon-woordvoerder Bart Sikking. “Vorige week is - naar aanleiding van alle commotie - met Van Dieren over het contract gesproken, maar dit was een nieuw element.“ Van Dieren zegt dat in december de kwestie al met de energiebedrijven is “afgekaart“. Het nieuwe contract loopt tot 1 april.

In plaats van de bonus is er volgens Van Dieren, een gentlemen's agreement met de energiebedrijven gesloten waarin ze toezeggen om te investeren in het Mexicaanse energieproject wanneer de splitsingswet niet doorgaat. Over de omvang van deze investering is, volgens Van Dieren, niks afgesproken. Nuon-woordvoerder Bart Sikking ontkent dat een dergelijke afspraak is gemaakt.

Vorige week heeft Van Dieren met Jan Paul van Soest en Eric-Jan Tuininga over het nieuwe contract (“IMSA is hoofdaannemer en wij dienen onze rekeningen bij hen in“) gesproken. “De weeffouten zijn eruit gehaald“, zegt Van Soest. Hij doelt op de bonus van 1,7 miljoen euro. “Een onzuiverheid, dat had er nooit in mogen staan“.

Daarnaast is punt 5 van het contract - IMSA verplicht zich om geen resultaten naar buiten te brengen die niet worden gedeeld door partij A [de energiebedrijven, red.] - scherper geformuleerd. Onder wetenschappers en leden van de Club van Rome, waarvan Wouter van Dieren lid is, is verbaasd gereageerd op deze clausule, omdat je je daarmee bindt aan de opdrachtgever. Van Soest: “Deze clausule heeft betrekking op vertrouwelijke bedrijfsgegevens en staat haaks op het feit dat we zonder last en ruggespraak kunnen operereren. Dat is in het nieuwe contract beter geformuleerd.“

PvdA-Kamerlid Ferd Crone is blij dat het contract is aangepast en dat het prestatie-element eruit is gehaald. Hij vindt dat de energiebedrijven Wouter van Dieren met een “geheime agenda“ op pad hebben gestuurd, waarvan de - geheime - bonus de beloning was. “Het blijft bizar dat Wouter van Dieren en de energiebedrijven eerst alles hebben ontkend en geen openheid wilden geven. Maar er is nu transparantie, en dat is winst voor het debat.“