Documentaire over dagboeken van Goebbels

Het “experiment' in Das Goebbels Experiment slaat vooral op de gehanteerde methode in deze uit archiefmateriaal gemonteerde documentaire. Nadat Hitler in Der Untergang al “vermenselijkt' was, biedt Das Goebbels Experiment een kijkje in het leven van zijn propagandaminister Joseph Goebbels, maar dan uitsluitend en alleen gebaseerd op zijn eigen dagboekaantekeningen.

Geen wonder dat deze film vorig jaar bij zijn première op het Filmfestival Berlijn net zo'n hype was als Der Untergang, en aanleiding gaf tot vergelijkbare discussies. De vraag of men het leven van Hitler wel als dat van een “gewoon' mens in een speelfilm kan dramatiseren werd: kan men de levensgeschiedenis van een gevaarlijke demagoog wel in zijn eigen woorden laten navertellen?

Das Goebbels Experiment bestaat namelijk geheel uit deels bekend, deels onbekend archiefmateriaal, propagandafilms en foto's die de periode 1924-1995. Ze worden begeleid door een gortdroge stem die voorleest uit de dagboeken die Goebbels vanaf zijn jeugd tot aan zijn dood heeft bijgehouden. Ze werden in 1992 in een Russisch archief teruggevonden.

Veelzeggend zijn de eerste registraties van Goebbels' toespraken, in het tijdperk van vóór de geluidsfilm: dan zien we hem alleen maar praten en gesticuleren en moeten de tussentitels ons informeren over de inhoud. Goebbels beschreef zijn leven ook in tussentitels, steekwoorden, conclusies. Hij schrijft op: depressief. Niet waarom of hoe dat voelde.

Het is dat we die archiefbeelden hebben, die ons van de eerste redevoeringen van Hitler, via de Kristallnacht en de Olympische Spelen naar de beroemde “Wollt ihr den totalen Krieg?'-toespraak voeren. Daar is de spin doctor van het nazisme op zijn angstaanjagendste best. Daar zien we het andere gezicht van de man die in zijn dagboeken zo duf en opsommerig aan het woord is. Die alleen maar zegt dat hij een harde zin over joden gedicteerd heeft, maar niet wat er dan voor hards in stond, laat staan hoe hij er toe kwam überhaupt iets hards te willen beweren. Die in zijn meest persoonlijke geschriften slechts conclusies trekt over zijn leven: “we waren allemaal heel gelukkig“ op zijn trouwdag, en: “je moet hem wel aardig vinden“, over zijn eerste ontmoeting met Hitler.

Het zijn dit soort tegenstellingen die Das Goebbels Experiment fascinerend maken. Amateurpsychologen kunnen zich uitleven op de Werdegang van deze twijfelaar, die zijn evangelie vindt in het nationaal-socialisme en zijn hele leven kampt met een minderwaardigheidscomplex: “Ik ben te goed als spoeljongen van de partij.“

De grote angst voor dit soort films is vaak dat ze hun hoofdpersonen te imposant maken. Goebbels blijft ook in zijn eigen woorden een kleine man.

Das Goebbels Experiment Dagboek van een propagandaminister. Regie: Lutz Hachmeister en Michael Kloft. In: 20 bioscopen