De beloorlog

Voor de consument is het al bijna niet meer bij te houden, en de betrokken bedrijfstak maakt zelf ook af en toe de indruk naar adem te happen: de revolutie in de telecommunicatie is razendsnel en wispelturig. Gisteren presenteerde telecomconcern KPN, nog geen vijftien jaar geleden een doezelende monopolist, zijn jaarcijfers en strategie voor de komende tijd. De lotgevallen van het concern in het afgelopen decennium tekenen het telkens weer veranderende landschap waarin het opereert. Telefonie, mobiel bellen, al dan niet draadloos internet en televisie zullen op een punt in de toekomst samenvallen, maar hoogst onduidelijk is op welke manier dat gebeurt, en welke bedrijven daarvan de vruchten zullen plukken. Het resultaat is een fascinerend gevecht om de markt.

KPN heeft de vorige veldslag met moeite overleefd. Vijf jaar geleden moest het worden gered door een kapitaalinjectie van onder meer de staat nadat overinvesteringen in overnames en miljardenbestedingen voor een licentie voor zogeheten derde generatie mobiele telefonie KPN aan de rand van de afgrond brachten. Nu wacht een nieuwe slag. Traditioneel bellen via het vaste netwerk heeft zijn beste tijd gehad. Vorig jaar verloor KPN 360.000 vaste abonnees. Zij beperken zich voortaan tot mobiel bellen, of stappen over op telefoneren via internet. De markt voor mobiele telefonie is inmiddels goeddeels verzadigd: vrijwel iedereen in Nederland die daar behoefte aan heeft, heeft wel een toestel op zak. De tarieven dalen en winstgroei is hier enkel nog te behalen met het aanbieden van nieuwe diensten.

De grote slag van dit moment vindt plaats op het kruispunt van internettoegang, vaste telefonie en televisie. Telefoniebedrijven, kabelexploitanten en internetaanbieders proberen ieder vanuit het eigen domein een marktpositie op te bouwen in de versmelting van deze drie diensten. De kabel kan de drager worden of de vaste telefoonlijn. En vanuit het buitenland dreigt concurrentie. Internetgigant Google en Skype, een dochteronderneming van Ebay voor internettelefonie, hebben een ambitieus plan om individuele draadloze netwerken te koppelen tot één groot draadloos netwerk, waardoor kabel of telefoonlijn kunnen worden overgeslagen. Tegelijkertijd kan in de verdere toekomst de winstgevendheid van mobiele telefonie worden uitgehold als mobiele telefoons met een flinke bandbreedte toegang krijgen tot internet. Mobiel internetbellen tegen een vast, laag bedrag is geen hersenschim meer.

Voor de betrokken bedrijven, met KPN voorop, doen al deze veranderingen een enorm beroep op de slagkracht, flexibiliteit en het strategisch inzicht. Maar hoe staat het met de consument? Van hem of haar wordt in feite een even grote flexibiliteit en een net zulk strategisch inzicht verwacht. Met een snelle overgang naar de geïntegreerde diensten van één aanbieder kan veel geld worden bespaard. Maar wie weet zeker dat er, zo vroeg, niet op het verkeerde paard wordt gewed? Consumenten zouden daarom nog veel beter in staat moeten zijn om zonder poespas hun contracten te kunnen beëindigen en over te stappen op een andere aanbieder, als de situatie wijzigt. Dat is nu nog lang niet het geval. Tot dit beter geregeld is, geldt het motto dat ondanks alle revoluties altijd hetzelfde zal blijven: lees de kleine lettertjes.