Zeepaardje verkleind bij schizofrenen

Bij schizofreniepatiënten is het centraal gelegen hersendeel hippocampus, het 'zeepaardje', duidelijk kleiner dan bij gezonde mensen. Het verschrompelen gebeurt pas tijdens de ziekte.

Dat de hippocampus bij schizofrenen is verkleind, was al wel bekend. Maar bij het verband tussen hersenziekten en de veranderende grootte van hersendelen is het altijd de vraag of de hersenen veranderen onder invloed van de ziekte, of dat de ziekte ontstaat doordat hersengebieden onderontwikkeld of verkleind zijn. Het is een kip-of-ei-kwestie die pas wordt opgelost nadat van een grote groep mensen jaren achtereen op gezette tijden hersenscans worden gemaakt.

Hersenonderzoekers uit Australië laten in Archives of General Psychiatry. (6 februari) zien dat de hersenen pas veranderen nadat een ernstige psychiatrische ziekte als schizofrenie is ontstaan. Zij trokken conclusies uit een vergelijking van MRI-opnamen van de hersenen van chronische schizofreniepatiënten, van 'beginnende' schizofrenen, van mensen met een hoog risico om psychotisch te worden en van mensen met psychosen die verder geen kenmerken van schizofrenie hebben.

Omdat de beeldvormende apparatuur die hersenen goed en veilig zichtbaar maakt (MRI) nog niet zo lang bestaan, was het nodig om deze verschillende patiëntengroepen te vergelijken. De meerjarige onderzoeken waarbij een groep mensen langdurig wordt gevolgd en waarbij pas achteraf duidelijk wordt wie hen schizofreen is geworden, zijn inmiddels wel bezig.

De hippocampus (letterlijk: zeepaardje) is een langwerpig, gekromd hersendeel dat centraal in het hoofd ligt, zowel in de linker als de rechter hersenhelft. De hippocampus speelt een hoofdrol bij het onthouden en integreren van nieuwe informatie.

Nieuw geleerde informatie blijft waarschijnlijk een dag of veertien in de hippocampus opgeslagen en wordt daarna, als het bewaard moet blijven, overgebracht naar zenuwcellen in de cortex. In de hippocampus gaat onthouden en wissen van informatie waarschijnlijk samen met het vormen en vernietigen van hersencellen.

Dit onderzoek versterkt de hypothese dat in beginnende schizofrenie de linker hippocampus kleiner wordt in de begintijd van schizofrenie en dat bij chronische ziekte beide hippocampussen verschrompelen.

De Australische onderzoekers zagen andere hersenveranderingen bij niet-schizofrenen met psychosen. Dat zijn vooral emotionele ontsporingen. Bij die patiënten is de hippocampus normaal, maar is de amygdala vergroot. De amygdala (genoemd omdat hij lijkt op een amandel) is een hersenkern die in de buurt van de hippocampus ligt en die altijd een grote activiteit vertoont als emotionele ervaringen worden verwerkt.