Van slachtafval naar anticonceptiepillen

Akzo Nobel brengt 'farma' naar de beurs op een moment dat het grootste onderdeel van de divisie, Organon, zich na enkele moeilijke jaren herstelt.

Een zuurkast, Laboratorium van Organon. Oss 06-02-04 © Foto Merlin Daleman Daleman, Merlin

Organon is begonnen als verwerker van slachtafval. In een hoekje van vleesfabriek Zwanenberg in Oss begon het bedrijf in 1923 insuline te winnen uit de alvleesklier van slachtdieren, die gebruikt werd voor de behandeling van suikerpatiënten.

Binnen tien jaar groeide Organon - dat Grieks is voor instrument - onder Zwanenberg uit tot een farmaciebedrijf met vestigingen in veertig landen. De vleesverwerking werd later overgenomen door Unilever, Koninklijke Zwanenberg Organon (KZO) vormde in 1969 samen met vezelproducent AKU chemieconcern Akzo. Organon zit dan onder meer in de productie van vruchtbaarheidshormonen, pijnstillers, spierverslappers en, het belangrijkste, anticonceptiepillen.

Het middel Lyndiol, dat in 1962 op de markt komt, is een van de eerste anticonceptiepillen ter wereld en leidt in het katholieke Brabant tot de nodige ophef, onder meer bij het eigen personeel van Organon. 'De pil' wordt desondanks wereldwijd een succes, net als later het spiraaltje (1974), Implanon (1998) en Nuvaring (2003).

Implanon, een anticonceptiestaafje dat onder de huid wordt aangebracht, leidde vorig jaar tot rechtszaken, toen bleek dat een aantal vrouwen bij wie het staafje niet goed was aangebracht toch zwanger werd. Van de Nuvaring, een kunststofring die vaginaal wordt ingebracht en anticonceptiehormonen afscheidt, zijn er sinds de introductie ruim een miljoen verkocht.

Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw maakt Organon ook antidepressiva. Op deze markt kampt het bedrijf sinds eind 2002 met een snel dalende omzet doordat van het belangrijkste middel Remeron - toen nog goed voor eenderde van de omzet van Organon - het patent is verlopen en concurrenten goedkopere versies op de markt brengen.

Akzo heeft voorlopig nog geen medicijn dat dit gat in de omzet opvult. Wel zit een aantal middelen in de pijplijn. Het meest verwacht het bedrijf van een medicijn tegen schizofrenie, waaraan het samenwerkt met het Amerikaanse farmacieconcern Pfizer. Dat medicijn zal op zijn vroegst in 2007 op de markt komen.

Organon heeft nu zo'n honderd medicijnen op de markt maar een paar succesnummers leveren het merendeel van de omzet. Het verlies van één belangrijke winstmaker, zoals Remeron, kan het bedrijf van de ene op de andere dag in moeilijkheden brengen. In 2003 en 2004 kampte Akzo's farmadivisie met omzet- en winstdalingen. Vorig jaar is het tij gekeerd. De omzet van Organon steeg met 3 procent tot 2,3 miljard euro, vooral dankzij het succes van de Nuvaring en door een pil tegen onvruchtbaarheid die in de VS onder de merknaam Follistim en in Europa als Puregon verkocht wordt. Met een omzet van 355 miljoen euro is deze pil inmiddels Organons best verkopende product.

Ook met Akzo's diergeneesmiddelenproducent Intervet, in Boxmeer, gaat het goed. Dit bedrijf, dat ook onderdeel is van de farmadivisie, is de op twee na grootste producent ter wereld van medicijnen voor dieren en behaalde vorig jaar een omzet van 1,1 miljard euro, een stijging van 7 procent.

Organon blijft overigens een kleine speler op de mondiale farmaciemarkt. Voor een plekje in de top-10 zou Organon de omzet eerst moeten vertienvoudigen.