Splitsen, afstoten en krimpen is de trend

Akzo Nobel doet wat analisten en beleggers jarenlang vroegen: de profijtelijke farmadivisie gaat naar de beurs. Klein wordt in Nederland weer fijn.

Afgelopen week gaf een van de grootste aandeelhouders van Akzo Nobel zijn visitekaartje af. De vermogensbeheerder Dodge & Cox uit Californië meldde bij de Amerikaanse beurscommissie zijn aandelenbelang: meer dan 30 miljoen stuks, goed voor ruim tien procent van alle Akzo Nobel aandelen. De heren kunnen tevreden zijn. Vanochtend steeg de koers van Akzo Nobel met zes procent naar 43 euro.

De winst van de belegger is het verlies van de beurshandel. Het verlies van een heerlijke inspiratiebron. Hoe vaak was het Damrak niet in de greep van de opsplitsing van het conglomeraat Akzo Nobel in een apart farma- en verfbedrijf? Het scenario prikkelde jarenlang de 'fantasie'. Zakenbank Kempen & Co schatte de waarde van de farmadivisie vanochtend op 26 euro per aandeel Akzo Nobel.

De tijden van vrijblijvend speculeren zijn voorbij, om te beginnen in de bestuurskamers van de grote Nederlandse bedrijven. Klagende beleggers zijn van alle tijden, maar hun klachten worden tegenwoordig gevolgd door actie. Bestuurders die de roep om verandering van hun aandeelhouders niet serieus nemen, nemen zelf serieuze risico's.

Rebellerende beleggers grepen de macht bij VNU en Deutsche Börse. Overnameplannen werden gestaakt, topmannen moesten weg. Post- en vooraadbeheerder TNT kondigde onder druk van aandeelhouders de verkoop aan van zijn kwakkelende logistiekdivisie.

Het geduld van aandeelhouders is kleiner geworden, hun tolerantiegrens lager. Wie wil succesvolle amokmakers als de Amerikaanse belegger/actievoerder Eric Knight over de vloer? Als zij bloed ruiken is het vaak al te laat. Neen, topmanagers kunnen zich niet meer permitteren te treuzelen met eisen van beleggers op de financiële markten, hoe rigoureus die ook zijn.

Wie geen goede investeringsmogelijkheden ziet, dient het geld terug te geven aan de aandeelhouder. Via een superdividend, of - nog liever - via een inkoop van eigen aandelen. Geen wonder dat de afgelopen weken de miljarden zich opstapelen: Philips, KPN, ABN Amro, allemaal kondigden ze aan dat zij aandelen gaan of blijven inkopen.

Een Knight-achtige muiter heeft zich voorzover bekend niet bij Akzo Nobel gemeld. Maar besturen is vooruitzien. Jarenlang verzette de top van Akzo Nobel zich tegen de suggesties van beleggers en analisten om het concern op te splitsen. De farmadivisie was te klein, Akzo zou ook te klein worden en farma was een aantrekkelijke stabilisator van de winst.

De aandeelhoudersdruk is nu anders, maar de economie biedt een uitweg aan managers die willen reorganiseren. Een paar jaar geleden was het afsplitsen en verkopen van hele divisies nauwelijks mogelijk doordat de economie nagenoeg tot stilstand was gekomen. Conglomeraat Stork wilde al jaren van de textieldrukdivisie af, onthulde topman S. Vollebregt vorige week. Maar tot nu ontbraken de mogelijkheden om zo'n divisie in de etalage te zetten.

Nu zijn ze er weer. Een goede ondernemer is ook een opportunist. De fusie- en overnamemarkt begint harder te draaien, zie de overnameslag op de staalmarkt. Het aantal beursgangers groeit weer. De farmadivisie van Akzo Nobel kan bij het rijtje worden opgeteld.

Maar de beleggers die de topmanagers onder druk zetten groeien ook. Met het herstel van de beurskoersen en het herstel van de economie groeit de mondiale welvaart, die deels terecht komt in aandelen- en pensioenbeleggingen. Een steeds groter deel van dat geld stroomt naar financiers, zoals KKR en CVC, die bedrijven graag van de beurs halen of hele divisies opkopen van conglomeraten. En de beheerders van al dat belegde geld staan zelf onder grotere druk om rendement te leveren en op die manier extra klanten te trekken.

Wie is na Akzo Nobel de volgende?

De druk op was- en voedingsmiddelenconcern Unilever neemt snel toe. Enerzijds is er de jarenlange roep om splitsing. En anderzijds morren de aandeelhouders om het achterblijvende rendement en de mislukte strategie om te groeien door meer aandacht te richten op de A-merken.

Ahold is een andere kandidaat voor rigoureuze verandering. Topman A. Moberg herhaalt zijn financiële doelstellingen die hij vlak na zijn aantreden formuleerde. Maar er zijn nauwelijks nog analisten of beleggers te vinden die geloven dat hij die doelstellingen dit jaar redt. En de beurskoers doet het evenmin geweldig. De druk op Ahold om een deel, of misschien wel het gehele bedrijf, te splitsen neemt onderhand toe: wat is de kruisbestuiving tussen cateraar US Foodservice, de Amerikaanse supermarkten en de Europese supermarkten?

In de trend van afslanken en splitsen zit nog een andere trend verborgen: krimpen. 'Als je splitst moet je zorgen dat je groot blijft', zei toenmalig Akzo Nobel topman C. van Lede vijf jaar geleden tegen het blad Effect.

De jaren negentig waren in het bedrijfsleven het toneel van een onstuitbare fusie- en overnamegolf, waaraan beleggers gretig hun bijdrage gaven. Daarna kwam de kater, en bleek schaalvergroting menigmaal waardevernietiging.

Klein wordt weer fijn. De moderne bestuurder is banger voor zijn aandeelhouder dan voor de krimp van het bedrijf. De omvang reduceren is geen taboe meer, het rendement is van belang. Vroeger splitste je als topmanager het aandeel om het beleggers naar de zin te maken. Nu de hele onderneming.