Dromen van een goede matras

Er zijn tientallen soorten en merken matrassen, in combinatie met minstens zoveel 'onderbodems' geeft dat duizenden combinaties. Wat is de beste keus? Is die er wel?

Stephan Damen van het Haagse Polyether Paleis, op de bovenverdieping van zijn zaak te midden van hoog opgestapelde matrassen, verzucht: 'Het is natuurlijk een heel ondoorzichtig product, het ziet er bijna allemaal hetzelfde uit. Daar loop ik als verkoper tegenaan.' Wij als kopers lopen er ook tegenaan. Wat onze kennis van matrassen betreft slapen we in duisternis - als we slapen. We kennen onze eigen matras erg goed, maar verder?

De aankoop van een nieuwe matras kan lonen. Als een matras van 2.000 euro, die tien jaar mee gaat, dankzij beter slapen dagelijks resulteert in zes minuten meer werktijd, is dat bij een uurloon van 50 euro en een vijfdaagse werkweek 12.000 euro, dus 10.000 euro winst. Of valt er misschien evenveel winst te boeken op een matras van 200 euro? Damen vermoedt van wel: 'Wij bieden echte kwaliteit tegen een leuke prijs. Bij andere beddenzaken lopen ze met een stropdas om, daar betaal je voor.'

Dr. R.J. Schimsheimer van het Slaapcentrum van het Haagse Westeinde Ziekenhuis valt hem enigszins bij: 'Volgens mij maakt de matras heel weinig uit voor de kwaliteit van de slaap. Kijk liever naar de echte oorzaak van slecht slapen in plaats van heel veel geld uit te geven aan een matras.' Volgens hem wordt in de wetenschappelijke literatuur over slaap nooit op de kwaliteit van de matras ingegaan.

Verkoper Gerard Biesheuvel van Hästens Den Haag laat zich vallen op het duurste tweepersoonsbed, van 16.360 euro, en veert amper twee maal omhoog alvorens te stabiliseren. Dat komt niet door gebrekkige maar juist door heel goede vering: de matras bestaat uit omstreeks 400 stalen veren per vierkante meter die elk tien maal gedraaid zijn. Dat is veel: Beter Bed houdt het altijd op zes draaiingen.

De veren zitten in zakjes die halverwege aan elkaar zijn gelijmd. Pocketvering heet dat systeem, de populairste matras van nu. Ter hoogte van het bekken zitten doorgaan de sterkste veren, bij de schouders iets minder sterk, en elders hetlichtst. En elke matras is weer in een aantal hardheden te koop, bij Hästens vier, elders twee of drie.

De pocketveringmatras van Hästens rust altijd op een boxspring. De box is een doos met een open bovenkant, spring slaat op de 'bonell-veren' waarmee de box is gevuld. Een ingedrukte bonellveer neemt de buurveren mee, een pocketveer juist niet. Hästens maakt uitsluitend pocketveringmatrassen omdat de alternatieven - polyether, traagschuim, koudschuim en latex - allemaal chemische producten zijn. Hästens werkt met hout voor de box, staal voor de veren, en vlasvezels, gekroest paardenhaar, katoen en wol voor de afdeklaag van de matras en de dunne topmatras. Allemaal materialen die goed vocht reguleren.

Vochtregulatie is belangrijk, want per nacht stoten we een halve tot een hele liter water af. Vanuit de Hästens-fabriek in Zweden meldt exportmanager Benelux Björn Karlström: 'Dat vocht wil ergens heen, en je wil het niet bij je lichaam. Hoe dikker de laag paardenhaar, vlas, katoen en wol op de pocketvering en in de topmatras, hoe beter de ventilatie, hoe beter de vochtafvoer, hoe beter de temperatuur, en hoe beter de slaap. Dat je dieper slaapt bij een juiste temperatuur is aangetoond.'

Die diepe slaap is wat we willen. De REM-slaap, waarin we dromen, is betrekkelijk nutteloos voor het uitrusten; en het soezen tussen slapen en waken is verspilde moeite. Karlström: 'Het gaat uiteindelijk om de kwaliteit van de dag erna. Sport, werk, leervermogen. Doordat ik een nieuw bed aanschaf kan ik dingen doen die ik niet meer kon doen. Als je golft, wordt je swing wellicht beter.' Het probleem voor matraskopers is dat al dan niet lekker liggen wel is te testen in een winkel, maar een betere swing of vochtregulatie niet.

Geen matras werkt beter in de strijd tegen klamme nachten dan de pocketveringmatras, dankzij een binnenwerk van voornamelijk lucht. Alleen kan je op die veren niet slapen.

Een afdeklaag is noodzakelijk, en daar zal het vocht doorheen moeten.

Afgezien van de wol-vlas-katoen-paardenhaaroplossing van Hästens zijn de alternatieven: polyether, latex, koudschuim en traagschuim, waarvan ook complete matrassen worden gemaakt. De slechtste reputatie heeft polyether (vaak ten onrechte schuimrubber genoemd) omdat de cellen gesloten zijn. Schuimrubber, ook bekend als latex, voert vocht beter af.

Roel Epskamp van Epskamp Slaapwarenhuis in Den Haag waarschuwt dat latex, natuurrubber, in de praktijk altijd een mengsel is met synthetisch rubber. 'Met 10 procent latex heet het soms al een latexmatras. Luchtkanalen door de latex, van welke soort ook, helpen verder bij de vochtafvoer.'

Reinhilde van den Bossche, slaap-waaklaborant bij het Slaapcentrum Sein in Zwolle, stelt dat een goede latexmatras even goed ventileert als pocketvering, al is dat een minderheidsstandpunt.

Populaire, want niet al te dure alternatieven zijn koudschuim en PU-schuim: beide geheel synthetisch maar wel met een open celstructuur.

En sinds tien jaar is er het populaire traagschuim. 'Het is een van de beste materialen', vindt Ricardo olde Juninck van Beter Bed. 'Dáár krijg ik nou klachten over', zegt Damen van het Polyether Paleis. 'Ik verkoop het niet graag.' Twee straten verder zegt Epskamp: 'Traagschuim is geen hype of modeverschijnsel, zoals waterbedden.'

Epskamp houdt stil bij een topmodel van traagschuimspecialist M-line: 'In de boxspring zitten geen bonellveren maar pocketveren. En daarop de matras: acht centimeter koudschuim en vast daarop vijf centimeter traagschuim. Zonder de steun van het koudschuim zou het traagschuim helemaal wegzakken.' Olde Juninck: 'Traagschuim is een waterbed in vaste vorm. Ideaal voor magere mensen, want die zijn extra gevoelig voor druk.'

Het trage schuim veert niet in om vervolgens een tegendruk te geven aan heup of schouder, maar het zakt weg als stroop, wat uiteraard een open celstructuur vereist. Regulier traagschuim reageert op lichaamswarmte: als een half tosti-ijzer moet je er een minuutje op liggen voordat het wegzakken wil vlotten. Stap uit bed en je afdruk ligt er nog in. Traagschuim werd oorspronkelijk ontwikkeld voor ziekenhuizen, tegen het doorliggen: het geeft overal evenveel tegendruk.

En dat brengt ons terug bij de hamvraag voor beginnende matraskopers: waarop lig ik het lekkerst? Op welke matras ervaar ik de minste spierspanning? Een slechte matras vereist veel corrigerende spierspanning, hoe onbewust ook. Dat betekent meer gewentel en vaker wakker worden, en dus minder diep slapen. De vraag naar de lekkerst liggende matras is triviaal, maar belangrijk.

'Als je niet goed ligt, word je vaker wakker', zegt Van den Bossche. Olde Juninck: 'Lekker liggen betekent snel inslapen. Wat wij hier verkopen is lekker liggen, en dat is heel persoonlijk. Leg vijf mensen op een pocket royaal en je krijgt vijf verschillende reacties.'

Vuistregel van elke beddenverkoper: de matras moet het hele lichaam ondersteunen en de ruggengraat moet recht blijven, zowel bij rug- als bij zijligging. Er mag geen ruimte zijn voor een vlakke hand tussen matras en lichaam. De rest is subjectief en een kwestie van geld.

Volgens Epskamp heeft Hästens slapend Nederland wakker geschud. 'Hun reclame werkt door naar de hele markt.' Hennie Verstraten van Beds Only in Den Haag: 'Absoluut favoriet bij onze klanten is de boxspring met een pocketvering matras en een topper van traagschuim.'