Discussieer niet via cartoons

Van kranten kan niet worden gevraagd dat ze rekening houden met de religieuze overgevoeligheid van bepaalde segmenten uit het Midden-Oosten.

Als we in moeten gaan op de eis dat kranten geen religieus aanstootgevend materiaal mogen publiceren, wat te denken van die rijen boeken waarin hetzelfde met grotere spot en ijver wordt nagestreefd?

Paul Scheffer noemt dat de prijs die we moeten betalen voor de vrijheid van meningsuiting (Opinie & Debat, 4 februari). Wat we evenwel ervoor terugkrijgen is nog belangrijker.

Dat is een open debat dat het iedereen mogelijk maakt om individueel een afweging te maken over wat aanvaardbaar of niet aanvaardbaar is.

Die keuze is te belangrijk om aan anderen over te laten, inclusief boze menigtes in Damascus, of waar dan ook.

Maar beelden kunnen meer dan woorden of daden. Beelden verwoorden niet alleen een bepaalde bedoeling of standpunt, maar zij stellen het beeldobject gelijk aan de afbeelding.

Voor het ongeoefende oog is het beeld geen afspiegeling van de werkelijkheid, maar maakt het deel uit van die werkelijkheid.

Daarom heeft het plaatsen van spotprenten van een profeet in de perceptie van de gelovige niet het effect om kritische reflectie teweeg te brengen over hoe men met de historie en daarom met de toekomst moet omgaan, maar iets veel serieuzer.

Het maken en publiceren van spotprenten van een profeet leidt tot verwording of vernietiging van het werkelijkheidsbeeld bij de gelovige, en komt eigenlijk neer op molestatie of moord.

Het botsen geen beschavingen of culturen, maar werkelijkheidspercepties. Die verschillen van persoon tot persoon.

Wie in een andere, seculiere werkelijkheid leeft, zal hen die de profeet willen 'wreken' nooit helemaal kunnen begrijpen; voor de fanatieke wreker is zijn wereld net zo echt als de seculier terecht telkens verbaasd is.

Wat is de rol die de Jyllands-Posten hier nu precies heeft gespeeld? Is zij een dappere voorvechter van de vrijheid van meningsuiting of heeft zij zich bezondigd aan vlooienmarktjournalistiek door aan te schoppen tegen het gebruikelijke slachtoffer in saaie multiculturele tijden?

De vrijheid van meningsuiting speelt een cruciale rol binnen de democratie. Zij staat garant voor een diversiteit aan ideeën, zelfs van ideeën die de grote meerderheid van de bevolking onsmaakvol, afschrikwekkend of zelfs schadelijk vindt.

Het verkondigen van die ideeën kan slechts achteraf worden verboden wanneer ze in concreto aanleiding geven tot geweld of duidelijk intimiderend zijn bedoeld. Door een diversiteit aan ideeën worden democratieën veerkrachtiger en rijker en kunnen verschillende krachten in harmonie met elkaar leven.

De democratische belofte van gelijkheid en vrijheid moeten we niet alleen telkens proberen in de praktijk te brengen, maar ook telkens opnieuw stellen. Dat kunnen we alleen als we (blijven) geloven dat we genoeg overtuigingskracht hebben om tegengestelde opvattingen in een open debat te confronteren.

Dat werkt niet via spotprenten; die overweldigen mensen meer dan dat ze overtuigen. Het afbeelden van spotprenten waarvan men weet dat ze alleen maar tot emotionele reacties zullen leiden, bevestigt mensen in hun wantrouwen en vijandbeelden en zorgt ervoor dat zij zich afwenden van het democratische debat.

Mr. Deniz Coskun is verbonden aan de sectie rechtsfilosofie, faculteit der rechtsgeleerdheid, van de Radboud Universiteit Nijmegen. Van hem verschijnen binnenkort 'De cultuur van mensenrechten' en 'Law as Symbolic Form'.