Voormoeder van het moderne feminisme

Afgelopen zaterdag overleed op haar 85ste verjaardag de voormoeder van het moderne feminisme, Betty Friedan. De in 1921 in een gegoed joods immigrantengezin geboren Betty Goldstein ervoer op de middelbare school in het conservatieve Amerikaanse provincieplaatsje Peoria veel antisemitisme,maar het was de discriminatie van vrouwen waarmee Betty Friedan de strijd aanbond.

Betty Friedan (Foto AP) ** FILE ** Author and feminist, Betty Friedan, speaks at the annual meeting of the Hebrew Rehabilitation Center for Aged in Boston's Roslindale section, in this Sunday, May 7, 2000 file photo. Friedan, whose manifesto "The Feminine Mystique" became a best seller in the 1960s and laid the groundwork for the modern feminist movement, died Saturday, Feb. 4, 2006, her birthday. She was 85. (AP Photo/Steven Senne) Associated Press

Op Smith College, vertelde ze ooit, werden we voorbereid op het huwelijk, niet op een baan. We zouden net zulke stralende mommy's worden als onze mommy's waren. Maar moeder Goldstein was als journaliste bij haar huwelijk ontslagen en vervolgens altijd ongelukkig gebleven. Ze projecteerde haar gefnuikte ambities op haar dochter, die zich dan ook voornam nooit zo'n depressief schepsel te worden. Afzien van het moederschap was overigens voor Friedan nooit een optie. Ze kreeg drie kinderen en werd begin jaren vijftig om haar tweede zwangerschap ontslagen.

In 1957 keerde Friedan voor een reünie terug naar Smith College. Met in haar koffer tussen haar avondjurk, girdle en pumps een vragenlijst. De antwoorden van haar mede-alumnae van lichting 1942 op die questionnaire legden de basis voor het boek dat Friedan wereldfaam bracht: The Feminine Mystique, met een eerste druk van 1,3 miljoen exemplaren het best verkochte boek van 1964. In deze bestseller formuleerde Friedan het beruchte Problem That Has No Name, dat vaak als een luxe-probleem is beschouwd, maar door Betty's respondentes in al zijn pijnlijkheid onder woorden werd gebracht. Wasted lives - zo dachten de afgestudeerden over hun leven. Was het hun lot om niets anders te zijn dan 'vrouw van' en 'moeder van' ; hadden zij gestudeerd om een 'suburban housewife' te worden met een innerlijk venster dat uitkeek op niks?

The Feminine Mystique, dat de terreur ontmaskert van de angst 'onvrouwelijk' te zijn en geheel in de Amerikaanse 'how-to' traditie eindigt met 'A New Life Plan for Women', veranderde de levens van miljoenen vrouwen. Friedan zelf werd een messias met een dankbare aanhang, en zat in tal van Witte-Huiscommissies. In 1966 richtte ze de National Organization for Women (NOW) op, die uitgroeide tot een van Amerika's invloedrijkste pressiegroepen en veel antidiscriminatie-wetgeving tot stand bracht.

Betty Friedan stond aan de bron van de Amerikaanse tweede feministische golf maar werd door de radicaliserende beweging al snel ingehaald. Schrijfsters als Kate Millett en Shulamith Firestone trokken vergaander conclusies en agendeerden thema's als seksueel geweld, abortus en homoseksualiteit waarvan Friedan met haar gematigde, legalistische koers niets moest hebben. Hoewel ze veel ontleende aan Simone de Beauvoirs scherpere en fundamentelere studie De Tweede Sekse, leidde een ontmoeting tussen beide heldinnen tot weerzin op het eerste gezicht, omdat De Beauvoir het moederschap louter als een valkuil zag.

Friedan raakte verbitterd. Blijkens haar met ruzies en driftaanvallen gelardeerde levensgeschiedenis was zij behalve een gedreven charismatische leidster met enorme capaciteiten, ook een dwingende en intimiderende persoonlijkheid met een onmetelijk ego. Haar in 1981 gepubliceerde boek The Second Stage wemelde van de verdachtmakingen aan het adres van vroegere 'zusters' en nam veel inzichten uit de Mystique terug. Dat was jammer, want met haar analyse van de angst om als 'onvrouwelijk' te worden gezien, wees Friedan vlijmscherp een van de hoofdoorzaken aan van de onderdrukking van vrouwen.