Noren voelen zich ongemakkelijk met bezoek Hirsi Ali

Net nu de spanning in Noorwegen over de cartoonkwestie toeneemt, bezoekt Ayaan Hirsi Ali Oslo. De Noren voelen zich ongemakkelijk. 'U maakt vreemden van moslims.'

In Scandinavië is alles wat Ayaan Hirsi Ali zegt, nieuws. Haar film Submission leidde in 2004 tot een wekenlang debat in de Deense media, zeker nadat de zender Danmarks Radio de film besloot te vertonen. Hetzelfde gebeurde in Finland. Een Noor, het rechtse parlementslid Christian Tybring-Gjedde, nomineerde Hirsi Ali onlangs voor de Nobelprijs voor de Vrede. En laat het bezoek van Hirsi Ali aan Noorwegen nu juist samenvallen met de cartoonrel die Scandinavië in zijn greep houdt.

Een betere timing kan bijna niet, zegt uitgever Ingunn Lindborg van de Noorse uitgeverij Cappelen tussen twee interviews van Hirsi Ali met Noorse kranten door. De gesprekken van Hirsi Ali, onophoudelijk omringd door bodyguards, gaan dit weekend dan ook meer over de cartoons dan over haar boek. 'Als moslims problemen hebben met de publicatie van cartoons met de beeltenis van Mohammed, moeten zij maar een andere kant opkijken', zegt ze tegen het liberale dagblad Dagsavisen. De uitspraak haalt de voorpagina.

Dat is ongebruikelijke taal in Noorwegen. Zelfs na 11 september 2001 hebben de Noorse politiek en media het debat over de islam terughoudend gevoerd, zegt commentator Mode Steinkjer van Dagsavisen. 'Niemand vond het nodig. We keken afkeurend naar Denemarken, waar al maanden wordt gediscussieerd.' Alle media besloten de cartoons niet af te drukken, om de spanning niet te verergeren. Commentator Simen Ekern van de linkse krant Dagbladet: 'Waarom zouden wij grappen moeten maken over andermans geloof? Het gaat er niet om dat wij onszelf zouden censureren, maar het is een kwestie van verantwoordelijkheid nemen.'

De zelfcensuur werkte, totdat de christelijke krantMagazinet anderhalve week geleden de cartoons toch afdrukte. De tot dan toe vrij onbekende krant wilde stelling nemen in het conflict. Vebjorn Solbekk, de hoofdredacteur, had het in een verklaring over 'een geheime erosie' van die vrijheid. En hoezeer de politiek en de overige media dit afkeuren, de woede in de Arabische wereld richt zich sindsdien ook tegen Noorwegen. De Noorse islamitische koepelorganisatie keurde de stap van Magazinet meteen af, maar riep de Noorse moslims op kalm te blijven.

Dit weekend ging de Noorse ambassade in Damascus in brand, nadat die in Jakarta al bestormd was. Op de Noorse televisie verschijnen beelden van demonstraties uit Iran, waar ook anti-Noorse leuzen worden geroepen. 'De islamitische wereld ziet nauwelijks verschil tussen Denemarken en Noorwegen', zegt commentator Steinkjer.

Vrijdagavond, zes uur. In de studio's van staatszender NRK1 beginnen de opnames van Forst & Sist - met een kijkdichtheid van 25 procent is het veruit het populairste Noorse televisieprogramma. Presentator Fredrik Savlan oefent, terwijl hij door het decor wandelt, nog een paar keer de naam van zijn studiogast. 'Ayaan, Ayaan, Ayáán.'

Skavlan heeft het tijdens de opnamen moeilijk met zijn gast. Ondanks de luchtige toon van de rest van het programma, ondervraagt hij Hirsi Ali kritisch. Het Kamerlid, geheel in het zwart gekleed, geeft afgemeten antwoorden.

Skavlan: 'De studio zit vol met bodyguards. Hoe is het om daar altijd mee te moeten leven?' Hirsi Ali zegt dat die haar eraan herinneren dat veel moslima's géén beveiliging hebben.

Al snel wordt de toon van Skavlan wat geïrriteerd. 'U maakt vreemden van moslims, terwijl wij juist proberen ze in te sluiten.'

Hirsi Ali: 'Ik richt mijn kritiek op de islam, niet op moslims. En daarbij: hoe meer confrontatie er is, des te meer dialoog.'

Skavlan: 'In Noorwegen kan extreem-rechts uw woorden omarmen.' Hirsi Ali: 'Dat denk ik niet. Extreem-rechts denkt net zo over vrouwen als de radicale islam.'

Skavlan: 'U gaat weer een nieuw deel van de film Submission maken. Wilt u uw leven lang met bodyguards blijven lopen? .' Hirsi Ali: 'Wilt u suggereren dat die niet meer nodig zouden zijn, als ik geen nieuwe film zou maken?'

'Waar houdt het op', vraagt Skavlan retorisch aan het einde van het gesprek. 'Submission III? The muslimlife of Brian?'

Hirsi Ali staat te kijken van de politieke correctheid van de Noren, zegt ze na afloop van het bezoek. 'De discussie wordt gevoerd alsof er niets gebeurd is. Geen 11 september, geen rellen in Syrië. De ongemakkelijkheid met het onderwerp straalt ervan af. De cartoons beginnen hier heel langzaam het debat over de islam op gang te brengen.'