Merkels NAVO

In rap tempo weet de nieuwe bondskanselier van Duitsland, Angela Merkel, zich internationaal te profileren als staatsvrouw van gezag. Wat vorig jaar nog als haar onopvallendheid werd bekritiseerd - ze was te weinig uitgesproken - wordt nu haar wijsheid genoemd. Op een paar recente internationale fora (in Davos, en afgelopen weekeinde in München) maakte ze indruk door een combinatie van openheid, bescheidenheid en de ondogmatische wijze waarop ze politiek-gevoelige kwesties bespreekbaar maakt door die van verschillende kanten te belichten.

Anders dan haar voorganger Gerhard Schröder, die in de eerste plaats een binnenlands politicus was met een goed oog voor de laatste peilingen, wekt Merkel de indruk dat ze zich breder - internationaler - wil laten gelden. Ze dicht daarmee het gat dat Schröder heeft geschapen. Hij was de eerste kanselier na 1945 die door onenigheid over de oorlog in Irak de Duitse buitenlandse politiek bewust liet afdrijven van 's lands belangrijkste bondgenoot: de Verenigde Staten.

Merkel wil de beschadigde relatie met Amerika herstellen. Dat is terecht. De Bondsrepubliek kan het zich als 'hartland' van Europa niet permitteren op gespannen voet met Washington te verkeren. Een toespraak die Merkel afgelopen zaterdag op een veiligheidsconferentie in München hield, had heel treffend 'een primaat van de NAVO' als thema. Dat zou wel het laatste zijn geweest waarvoor haar voorganger had gepleit: een leidende rol van de alliantie in de grote veiligheidsvraagstukken van de wereld. Er waait een andere wind in Berlijn, zoveel is duidelijk. Merkel zei dat de NAVO politieker moet worden; nieuwe partners moet zoeken om op meer gebieden mee samen te werken dan uitsluitend het militaire. In een NAVO-nieuwe stijl is Duitsland bereid een grotere rol te spelen, aldus Merkel.

Dat laatste is mooi meegenomen, alleen is het eerste - een nieuwe NAVO - nog lang geen feit. De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie verkeert in feite sinds de val van het IJzeren Gordijn en de aanslagen van '9/11' in een permanente overgangsfase. Die gaat gepaard met uitbreidingen met lidstaten en van het werkterrein, met verandering van strategie en aanpassingen van de defensiebudgetten. Al bij al is het een moeizaam en soms pijnlijk proces dat de NAVO-landen onder leiding van Amerika doormaken. Merkel wil dat het bondgenootschap verder gaat, en een volgende fase instapt.

Dit nu lijkt te ambitieus. Het is misschien zelfs ongewenst. De NAVO is de vele reorganisaties van de afgelopen jaren nog niet te boven en moet tijd en rust krijgen om de aanpassingen te verwerken. Sommige lidstaten, waaronder Frankrijk, zijn met recht huiverig voor te grote bondgenootschappelijke ambities. De kans bestaat dat die smoren in politieke tegenstand, bureaucratie of feitelijke onhaalbaarheid. De NAVO hoeft geen tweede Verenigde Naties of Europese Unie te worden. Doublures hiermee zijn kostbaar en onnodig. Met waardering voor Merkel: Duitsland kan zich beter richten op wat haalbaar is, en de grote projecten voor de toekomst bewaren.