Merkel: NAVO moet naar nieuwe partners zoeken

De NAVO van de 21ste eeuw moet, zo vindt bondskanselier Merkel, 's werelds belangrijkste forum voor grote vraagstukken over veiligheid worden.

Voor Angela Merkel is er geen twijfel aan: de NAVO moet een grotere rol krijgen in de wereld. Het transatlantische bondgenootschap moet hét forum worden waar de grote veiligheidsvraagstukken van deze tijd aan de orde komen. Daartoe moet de NAVO over de hele wereld nieuwe partners zoeken - landen en organisaties - om op militair, politiek en humanitair gebied mee samen te werken.

De Duitse bondskanselier zei dat zaterdag in haar eerste grote toespraak over internationale veiligheid, waar met spanning naar was uitgekeken. Ze sloot met haar pleidooi voor 'een primaat van de NAVO' aan bij de Amerikaanse ambities voor de verdragsorganisatie. Maar ze bleek meteen al op reserves te kunnen rekenen van Frankrijk.

Merkel sprak in München op een conferentie over veiligheids- en defensievraagstukken, waar ministers van Defensie, hoge militairen, volksvertegenwoordigers en deskundigen op het gebied van internationale betrekkingen uit tientallen landen elkaar jaarlijks ontmoeten en informeel discussiëren en ideeën uitwisselen.

Thema van de conferentie was dit jaar het herstel van de relatie tussen de Verenigde Staten en Europa na de bittere ruzies over de oorlog in Irak, en de vernieuwing van het transatlantische verbond. De politieke actualiteit zorgde in de Beierse hoofdstad, vooral in de wandelgangen en in diplomatieke onderonsjes achter gesloten deuren, voor veel afleiding.

Hoe vinden we een uitweg uit de crisis rond het nucleaire programma van Iran? En hoe kan de interculturele brand geblust worden die is opgelaaid rond de omstreden spotprenten van de profeet Mohammed?

Maar hoe urgent en belangrijk ook, beide actuele zaken konden de voorgenomen bespreking van de toekomst van de NAVO niet van de agenda verdringen. Want daarbij gaat het, aldus Merkel, om het fundament van onze veiligheid in een tijd van nieuwe bedreigingen en nieuwe conflicten. De strategische uitgangspunten van het bondgenootschap (van de Verenigde Staten, Canada en inmiddels 24 Europese landen) zijn daarom toe aan herziening.

De 'NAVO van de 21ste eeuw' moet volgens bondskanselier Merkel nieuwe taken op zich nemen, politieker worden, nog meer nieuwe leden toelaten, een 'dicht netwerk van partnerschappen' aan zich binden (niet alleen organisaties maar ook landen, zoals Japan, Australië en Nieuw Zeeland) en een betere taakverdeling afspreken met de Europese Unie.

'Laat NAVO, EU en VN elkaar aanvullen'

In zo'n nieuwe NAVO, zei Merkel er meteen bij, is Duitsland bereid grotere verplichtingen op zich te nemen.

De bondskanselier zei erop uit te zijn een open debat over de toekomst van de NAVO los te maken, dat dan uiterlijk in 2009 moet leiden tot overeenstemming over de nieuwe uitgangspunten. De contouren van dat debat werden al meteen zichtbaar toen de Franse minister van Defensie, Michèle Alliot-Marie, in München het woord nam. Wil Merkel dat er binnen de NAVO meer ruimte is voor politiek? Ze werd op haar wenken bediend.

Alliot-Marie nam - in Franse traditie - wat meer afstand van de dominante partner in het bondgenootschap, de Verenigde Staten. Door in een opsomming van de belangrijke gebeurtenissen van 2005 naast de Europese referenda, de stijging van de olieprijs en ontwikkelingen in het Midden-Oosten, pesterig ook de 'humanitaire catastrofes in Louisiana en Pakistan' te noemen. En, fundamenteler, door in haar lijstje van belangrijkste gemeenschappelijke doelstellingen niet de strijd tegen het terrorisme boven aan te zetten, maar het behoud van de internationale rechtsorde.

Zonder de Amerikaanse behandeling van terreurverdachten in Guantánamo Bay en elders met zoveel woorden te noemen, legde Alliot-Marie de vinger op een van de zeer gevoelige plekken in het bondgenootschap. 'We hebben allemaal een erkende internationale norm nodig, anders heerst de wet van de jungle. En de enige houdster van internationale legitimiteit voor ons allemaal, is de Verenigde Naties', aldus de Franse minister.

Ook wat Frankrijk betreft moet de NAVO overigens op de schop ('We moeten ons gemeenschappelijke project opnieuw definiëren'). Maar Alliot-Marie waarschuwde voor al te grote ambities. 'Laten we oppassen dat we niet te veel hooi op onze vork nemen als het optreden van andere organisaties meer voor de hand ligt.'

Het is wel mooi dat de NAVO hulp heeft geboden bij de aardbeving in Pakistan, aldus de Française, maar was dat nu echt een taak voor de alliantie? 'Het was drie keer zo duur als wanneer we het met civiele middelen hadden gedaan.'

Wat de Fransen betreft dus geen rangorde tussen NAVO, Europese Unie of Verenigde Naties, geen 'primaat', om met kanselier Merkel te spreken. In de samenwerking tussen NAVO en de Europese Unie zou 'aanvulling', complementariteit, het sleutelwoord moeten zijn. De NAVO is beter uitgerust 'voor zware en lange operaties, en wanneer de VS erbij betrokken zijn', en de Europese Unie meer geschikt voor 'snelle en civiel-militaire acties', aldus Alliot-Marie.

Aan secretaris-generaal De Hoop Scheffer de taak de posities bij elkaar te brengen. Hij betoogde, met een trotse verwijzing naar de nieuwe missie in het gevaarlijke zuiden van Afghanistan, dat de NAVO al bezig is de uitdagingen van de 21ste eeuw het hoofd te bieden.

De NAVO zou zich voortaan ook met ander soort kwesties moeten inlaten, zoals het veiligstellen van energievoorziening. En net als Merkel pleitte De Hoop Scheffer voor nauwere banden met Aziatische landen. Maar met nadruk zei hij: de NAVO is geen politieman van de wereld. En om die boodschap in zijn Engelstalige toespraak nog wat extra nadruk te geven, herhaalde hij die woorden - eerst in het Frans en daarna in het Duits.

hoofdartikel:pagina 7