Europese diplomatie komt traag op stoom

Na een aarzelend begin komt de Europese diplomatie in de Deense cartoonkwestie op stoom. Maar het resultaat is nog onduidelijk.

Tot vorige week zaterdag had voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie nog nooit van de ophef rond de Deense cartoons van de profeet Mohammed gehoord. Op een persconferentie, waarop hij hierover naar zijn mening werd gevraagd, liet hij weten de zaak niet te kennen.

Dat is inmiddels, ruim een week later, wel anders. De kwestie begint steeds meer een gezamenlijke Europese aangelegenheid te worden, waarbij Barroso dagelijks in contact staat met diverse betrokkenen. Zo had hij vanmorgen nog een gesprek met de Oostenrijkse kanselier en huidige EU-voorzitter Wolfgang Schüssel over de vraag hoe Europa dient te handelen nu het geweld in de Arabische wereld tegen consulaten en ambassades van lidstaten en Europese instellingen blijft aanhouden.

Europa bezint zich op een antwoord. Na een aarzelend begin draait de diplomatieke machinerie op volle kracht. Wat kan en wat moet er gedaan worden, is daarbij de leidende gedachte, zo maakte een woordvoerder van de Europese Commissie vanmiddag in Brussel duidelijk. Bij het beantwoorden van die vraag trekken de Commissie, oftewel het dagelijks bestuur van de Unie en de lidstaten gezamenlijk op. Het is nog onduidelijk waar dit toe moet leiden. Achter de schermen wordt druk overlegd of er een gezamenlijke verklaring van Europa en islamitische staten moet komen of dat er eerst ook nog een overleg op hoog niveau zal volgen.

Als roulerend voorzitter van de Europese Unie heeft de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken Ursula Plassnik vanmorgen de ambassadeur van Maleisië, op dit moment vertegenwoordiger van de islamitische landen, uitgenodigd voor een gesprek later op de dag in Wenen.

Dit onderhoud volgt op een officiële reactie van het Oostenrijkse voorzitterschap van afgelopen zaterdag. Daarin werden de gewelddadigheden tegen de ambassades van Denemarken, Noorwegen en Zweden in Damascus en eerdere schermutselingen bij EU-kantoren in de Palestijnse gebieden scherp veroordeeld. Eind vorige week heeft EU-buitenlandcoordinator Javier Solana in gesprekken met vertegenwoordigers uit de moslimwereld geprobeerd de zaak te sussen.

Centraal in de Europese benadering tot nu toe is het accentueren van het belang van wederzijds respect. Aan de ene kant wordt het Europese grondrecht van vrijheid van meningsuiting benadrukt, maar in één adem wordt dan ook het respecteren van de geloofsovertuiging van anderen bepleit. Daar zit dan ook direct het spanningsveld. 'De vrijheid van meningsuiting houdt niet alleen het recht in om te publiceren, maar ook om publicaties te kritiseren', aldus de woordvoerder van de Europese Commissie vanmiddag.