Risicovolle belegging

Een strijdlustige lezer die bankiert bij de Postbank klaagt over het verzoek van de bank dat hij en anderen midden januari ontvingen.

Daarin vraagt de bank om ondertekening van het klantencontract Beleggersgiro en het invullen van een vragenlijst om het zogenaamde beleggingsprofiel (“past beleggen bij u en uw financiële situatie?') vast te stellen. Hij wil dit weigeren, omdat de documenten eenzijdig en onvriendelijk zijn opgesteld, blijkt uit zijn brief die hij op hoge poten aan de bankdirectie heeft gestuurd.

Verder hoopt hij via deze rubriek op een ruime verspreiding van zijn klacht: “Het algemeen belang daarvan staat voorop. Vindt u dat een oproep om niet te tekenen te ver gaat?“

Ja, dat gaat te ver. Bovendien snijden de weigeraars zich in de vingers wanneer de bank (op termijn) de dienstverlening in effecten stopt. Wie daarna noodgedwongen overstapt naar een andere bank moet ook daar allerlei formulieren ondertekenen en een profiel (laten) vaststellen.

Dergelijke documenten zijn opgesteld in koel, juridisch en onvriendelijk lijkend Nederlands, omdat een rechter bij een geschil onder meer uitgaat van die stukken en de handtekening van de klant. Dan moet je niet aankomen met een pakkend (literair) verhaal waar je alle kanten mee op kan. Juristen denken, praten en handelen nu eenmaal anders dan burgers.

Natuurlijk probeert elke financiële instelling met tien tot honderdduizenden klanten zijn risico's uit te sluiten via een contract. Anders leidt een onschuldig ogende omissie, of iets wat iedereen vanzelfsprekend lijkt, via de rechter tot je (bijna) ondergang. Denk maar aan Dexia en de leaseaffaire. Daarom is een contract eenzijdig opgesteld.

De genoemde lezer vindt in de hem voorgelegde stukken de zogeheten zorgplicht (van de bank voor de cliënt) op geen enkele wijze verwoord. Dat is logisch, want de Beleggersgiro is bedoeld voor mensen die op eigen houtje beleggen. Je geeft een order door en de bank voert die domweg uit. Dat heet in beurstaal execution only. Je krijgt geen (ongevraagd) advies van de bank. Iedereen die rechtstreeks effecten koopt en verkoopt via internet valt hieronder. Niks zorgplicht.

Wel stelt de bank in het contract dat de effectenportefeuille overeen moet stemmen met het beleggingsprofiel, dat mensen wettelijk verplicht moeten invullen. Dat is geen eis van de banken, maar van de wetgever. Voor die overeenstemming ben je als zelfdoener zelf verantwoordelijk.

Mocht het mislopen met een risicovolle transactie (bijvoorbeeld het ongedekt schrijven van callopties) en gaf je een behoudend (of zoiets) profiel op, dan zal de rechter je geen gelijk geven (hoopt de bank) bij een verzoek om schadevergoeding, omdat je hier zelf voor koos.

Je kan je afvragen waarom een zelfbelegger een profiel moet invullen als hij er in geval van nood toch niet op terug kan vallen. Zo wil de wetgever het.

Overigens zit er een riskante kronkel in de opzet van het profiel. De antwoorden op de negen vragen verwijzen naar een van zes profielen met de namen Sparen, Behoudend (optimale mix: 10 procent aandelen, 90 procent obligaties), Voorzichtig, Evenwichtig, Ambitieus en Avontuurlijk. Behalve Sparen alle met een verschillende mix van aandelen en obligaties. Zelfs de Avontuurlijke ziet nog brood in 10 procent obligaties. Vreemd.

Bij de huidige lage lange rente zijn de obligatiekoersen (de prijs die je ervoor betaalt) historisch gezien bijzonder hoog. Elke toekomstige stijging van die rente drukt de koersen. Zo geredeneerd is het aanhouden van obligaties een groot risico en is een Behoudende (profiel)belegger (géén zelfbelegger!) met 90 procent obligaties een avonturier, zonder dit te beseffen.

Daarom is op dit moment een portefeuille met veel obligaties (volgens het profiel) een risicovolle positie. Loopt dat in de toekomst mis, omdat de rent stijgt, dan kan je via de rechter de opstellers van het profiel om een schadevergoeding vragen. Hoewel? Het is in ieder geval het overwegen waard om je obligaties te verminderen.