Rijk retourneert “Goudstikkers'

Het kabinet heeft gisteren besloten een groot deel van de 267 kunstwerken uit de Goudstikker-collectie af te staan aan Marei von Saher, erfgename van de kunsthandelaar Jacques Goudstikker (1897-1940). Dit weekeinde wordt een nieuwe brief aan de Tweede Kamer opgesteld waarin de motivering van die beslissing wordt gewijzigd.

Dit meldt Vrij Nederland op zijn website. Het weekblad zegt bevestiging te hebben van bronnen bij de ministeries van Justitie en Algemene Zaken.

Staatssecretaris Medy van der Laan (Cultuur, D66) zei gisteren dat het kabinet pas maandag of dinsdag officieel met het besluit komt. Volgens Vrij Nederland wil Minister Donner (Justitie, CDA) eerst de argumentatie van de beslissing wijzigen. Hij heeft bezwaar tegen de eerdere argumentatie zoals Van der Laan die had opgesteld. Donner vreest dat deze juridische argumenten problemen zouden geven met het arrest van het Haagse Gerechtshof dat in 1999 de claim van de erven Goudstikker afwees. Donner wil benadrukken dat de teruggave is gebaseerd op moreel-ethische en niet op juridische gronden. Aan de nieuwe formulering wordt nu door ambtenaren van de betrokken ministeries gewerkt.

De zaak-Goudstikker gaat over een partij schilderijen die na de oorlog aan de staat toeviel. De joodse eigenaar was in 1940 verdronken. Met de weduwe werd na de Tweede Wereldoorlog een schikking getroffen. Goudstikkers schoondochter Von Saher vocht die schikking enige jaren geleden aan, omdat zij vond dat geen sprake was van rechtsherstel. Het Haagse Gerechtshof gaf haar in 1999 geen gelijk. Daarna boog de politiek zich over de kwestie. [Vervolg GOUDSTIKKER: pagina 7]

GOUDSTIKKER

Erfgename weet nog niets van teruggave schilderijen

[Vervolg van pagina 1] Premier Balkenende zei gisteren na de vergadering van de ministerraad alleen dat “is stilgestaan bij de kwestie Goudstikker“. Op de vraag of dat betekende dat er nog geen besluit was genomen, antwoordde de premier: “De staatssecretaris heeft ons bijgepraat. Het is een zaak die zorgvuldig moet worden beoordeeld. Volgende week zullen er mededelingen over worden gedaan.“

Hoewel het besluit volgens Vrij Nederland vaststaat, is Marei von Saher daarvan nog niet op de hoogte gesteld. Haar Nederlandse advocaat prof.mr. H. Schonis laat weten dat het ministerie van OCW ook aan Von Saher pas begin volgende week uitsluitsel wil geven. Schonis: “Marei von Saher en ik hebben gistermiddag uitgebreid met mevrouw Van der Laan gesproken, die uitgebreid heeft gezegd dat ze niets kon zeggen. Wel heeft ze bevestigd dat het kabinet een besluit heeft genomen en dat het nu gaat om de verwoording daarvan.“

Marei von Saher, de schoondochter van Jacques Goudstikker, is woensdag uit de Verenigde Staten naar Nederland gekomen. De persconferentie die zij gisteren in Den Haag zou geven, werd afgelast omdat het aangekondigde regeringsbesluit over haar claim uitbleef. Via een woordvoerder liet ze weten teleurgesteld te zijn dat uitstel op uitstel volgt.

De Restitutiecommissie die de regering adviseert over aanspraken op oorlogskunst, had op 27 december 2005 een advies uitgebracht over de Goudstikker-claim. Tot nu toe volgde altijd binnen een maand na het advies het besluit van de regering. Mr. B.J. Asscher, voorzitter van de Restitutiecommissie: “Ik heb donderdag een uitvoerig gesprek gehad met minister Donner van Justitie en ook met staatssecretaris Van der Laan, maar over de uitkomsten daarvan kan ik voordat het besluit officieel bekend is gemaakt nog niets meedelen.“

De claim van Marei von Saher betreft 267 kunstwerken uit rijksbezit die in 1940 behoorden tot de handelsvoorraad van de Amsterdamse kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Nadat hij op zijn vlucht naar Engeland was verongelukt, kwam zijn zaak in Duitse handen. Ongeveer 800 van de 1.300 schilderijen die hij had, werden opgekocht door de Duitse rijksmaarschalk Hermann Göring. Een kleiner aantal ging naar andere Duitse verzamelaars. Na de oorlog werden 300 schilderijen teruggebracht naar Nederland. Deze kunstwerken kwamen in rijksbezit, hoewel de weduwe van Goudstikker vond dat ze aan haar toebehoorden. Een aantal schilderijen werd geveild, de overige hangen in Nederlandse musea en overheidsgebouwen.

Onder de schilderijen die nu worden teruggegeven zijn tientallen belangrijke werken van Hollandse meesters als Anthonie van Dyck, Adriaen en Isaac van Ostade, Salomon van Ruysdael, Jan van Goyen en Jan Steen, en een belangrijke collectie werken uit de vroege Italiaanse Renaissance. Verschillende musea, waaronder het Rijksmuseum in Amsterdam, het Maastrichtse Bonnefantenmuseum, het Leidse Museum De Lakenhal, het Rijksmuseum Twente en Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam worden zwaar getroffen door de teruggave aan Marei von Saher. Hoeveel schilderijen worden afgestaan is nog niet bekend. Waarschijnlijk gaat het om ruim 200 werken die buiten de schikking vielen die Goudstikkers weduwe Dési von Saher in 1952 met de Nederlandse staat trof. Die schikking had voornamelijk betrekking op het onroerend goed van Goudstikker.

Dit weekeind reist Marei von Saher naar Dresden. Daar zal zij een zeventiende-eeuws bloemstilleven krijgen van de Nederlandse schilderes Rachel Ruysch dat daar in een museum hing. Het behoorde ook tot de handelsvoorraad van Goudstikker. Zondag keert ze terug naar Nederland om hier het besluit van de regering af te wachten. Met een deel van de schilderijen die ze in haar bezit krijgt wil ze een reizende, internationale expositie organiseren. Een ander deel wil zij verkopen op een veiling.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het bericht Rijk retourneert 'Goudstikkers' (4 februari, pagina 1) staat dat Goudstikker in 1940 verdronk. Hij stierf op de boot naar Engeland doordat hij in een ruim viel waarvan het luik openstond.