Ook guppies kennen na hun vruchtbare leven een menopauze

Ook guppies kennen een menopauze. Volgens biologen van de Universiteit van Californië leven veel guppie-vrouwtjes na hun vruchtbare periode, als ze ongeveer 2,5 jaar oud zijn, nog zo'n maand of vier door (PLOS Biology, januari). Daarmee is voor het eerst aangetoond dat ook bij vissen de vruchtbaarheid eerder kan verouderen dan de rest van het lichaam.

Het guppie experiment past in het onderzoek naar de vraag waarom vrouwen, vergeleken met vrouwelijke chimpansees, zo'n lange menopauze hebben. Eind jaren negentig kwam een groep antropologen met de sympathieke “grootmoedertheorie': De zorg van oudere vrouwen voor hun kleinkinderen zou de gezondheid en de omvang van het nageslacht ten goede komen en zou hebben geleid tot een selectie op families waarin vrouwen nog lang na verlies van hun vruchtbaarheid doorleven. Demografen ontdekten vervolgens in een achttiende-eeuws bevolkingsregister uit Zweden inderdaad een positief verband: hoe ouder de grootmoeder werd, hoe meer kleinkinderen ze had (PNAS, 15 juli 2003).

Biologen stelden daarop dat de menopauze een niet te beïnvloeden bijverschijnsel is van het verouderingsproces, waarbij de vruchtbaarheid bij de ene soort toevallig wat eerder ophoudt dan bij de andere. Zo kennen ook ratten, muizen en Japanse kwartels een menopauze. Die zou zelfs zo'n 30 procent van de levensduur uitmaken, ongeveer even lang als bij vrouwen vóór de industriële revolutie. Maar de menopauze bij andere soorten dan de mens was nog nooit met statistisch verantwoorde technieken onderzocht.

De Amerikaanse guppie-onderzoekers hebben dit nu als eerste wel gedaan, en ook gekeken of de lengte is te beïnvloeden door de leefomstandigheden. Hiertoe kweekten ze in het laboratorium een paar honderd guppies uit een rivier met veel belagers. Die vergeleken ze met een kweek guppies, afkomstig uit een nabijgelegen stroom met nauwelijks belagers.

Alle guppies waren na ongeveer drie maanden vruchtbaar. Maar de guppies uit de stroom met veel belagers bleken gemiddeld een anderhalf keer langere vruchtbare periode te hebben dan hun soortgenoten uit de veiliger stroom. Logisch: ze moesten meer nageslacht krijgen om de vraatzucht van hun belagers te compenseren. Beide typen guppies kenden desondanks een even lange menopauze van drie á vier maanden - 13 procent van de totale levenslengte.

De lengte van de menopauze bleek dus, althans bij deze guppies, niet te zijn beïnvloed door de (vroegere) levensomstandigheden van veel of weinig belagers. De onderzoekers willen nu het effect van voeding en infectiedruk gaan bekijken. Ze pleiten voor meer experimenteel onderzoek om de grootmoedertheorie te verifiëren.