Misbaar over een nieuwe “Lolita' in Italië

In Italië woedt een hartstochtelijk debat over de vermeende, verderfelijke invloed van de erotiek in de film “Melissa P.', “Italiaanse tieners zijn seksueel vroegrijp.“

Toen vorig jaar in de Italiaanse bioscopen de speelfilm Melissa P. uitkwam, veroorzaakte die net zo'n heibel als de roman waarop hij was gebaseerd: Honderd streken met de haarborstel voor het slapengaan, een naar verluidt autobiografisch werk van een promiscue Siciliaanse tiener, dat een internationale bestseller is geworden. Hoewel er in de film praktisch geen bloot te zien valt, en het boy-meets-girl-verhaaltje niet boven de moraal van de film-van-de-week uitstijgt, zou je afgaand op de recensies en de hoofdartikelen denken dat de Italiaanse tieners in de rij hadden gestaan voor een Deep throat voor minderjarigen.

De “Lolita van het nieuwe millennium“, zoals Melissa in de Milanese Corriera della sera werd genoemd (“minder brutaal, meer troep“), werd publiekelijk gehekeld als negatief rolmodel voor de tieners van nu. Vorige week heeft psycholoog Francesco Alberoni in zijn column in de Corriere het “triomfantelijke succes“ van boek en film aangehaald als bewijs dat de seksuele opvoeding van tegenwoordig leidt tot seks “zonder emoties en zonder liefde“.

Toen actrice Francesca Neri, de producente van de film, in een bij het hele gezin populaire zondagse talkshow de gelegenheid kreeg om de film aan te prijzen, schreeuwden filmcritici en conservatieve wetgevers moord en brand. Vervolgens deed de oorspronkelijke Melissa P., de auteur Melissa Panarello, de film af als oppervlakkig en clichématig. “Het is een eigenwijs stuk werk vol vooroordelen, die onvermijdelijk afglijden naar goedkoop gepsychologiseer“, schreef zij in een door Italiaanse persbureaus gepubliceerde brief.

Bewonderaars van de roman - die onlangs nieuwe polemieken uitlokte nadat de Nationale Centrale Bibliotheek in Florence hem had voorgedragen voor de longlist voor 2006 van een prestigieuze internationale literaire prijs in Ierland - namen het ijlings op voor Panarello. Haar blog (www.melissap.org ) werd overspoeld met berichten waarin vol verachting iedere verwantschap tussen bestseller en filmversie werd verworpen. “Waarom doe je ze geen proces aan?“, vraagt Marzia, een blogger die de nadruk legt op de nodige discrepanties (“In het boek hanteer jíj de zweep“, schrijft ze. “Ik weet nog heel goed wat je met die hoge hak deed. Gaaf!!!“)

Ondanks - of dankzij - de slechte pers deed MelissaP., die in november in première ging, het beter dan Harry Potter en de vuurbeker, en is hij een van de vijf lucratiefste Italiaanse films van het afgelopen jaar geworden, met een kaartverkoop van meer dan zes miljoen euro. Volgende maand wordt de film, die mede is gefinancierd door Sony International, uitgebracht in Spanje, waar men hoopt te profiteren van de nationaliteit van hoofdrolspeelster María Valverde. Ook zijn er plannen om de film uit te brengen in andere Europese landen en de Verenigde Staten, aldus een woordvoerder van Sony International, hoewel er nog geen data zijn vastgesteld. Regisseur Luca Guadagnino denkt dat de film de jonge Italianen aanspreekt omdat hij in zijn bewerking van de roman de seks links heeft laten liggen om zich op meer universele thema's te concentreren. Het boek speelde volgens hem voornamelijk in op de ongezonde nieuwsgierigheid van de lezer “om erachter te komen hoeveel slachtoffers zij zou maken“.

De film daarentegen, zo verklaarde hij in een interview in een trendy café in Rome, was bedoeld om “de aandacht te richten op thema's die mij na aan het hart liggen: opgroeien en puberteit, de grote mogelijkheden van het volwassen worden“. Hij had geen reden gezien om een script te schrijven dat tegen de softporno aan zat, laat staan harde porno. “Dat is tegenwoordig in de bioscoop al genoeg te zien.“ Uiteindelijk werd de film gekeurd als niet geschikt voor kinderen onder de 14. Guadagnino's eerste film, de korte Qui uit 1996, was trouwens een aanschouwelijke uitbeelding van de intieme daad die Monica Lewinsky wereldberoemd maakte.

“Dus ik had mijn onderzoek naar het gebruik van seks en het lichaam al gedaan“, zei hij. Vier films later “wilde ik liever de wereld verkennen door de ogen van een puber, dan seks op het scherm zien“. Maar de suggestie van seks op het scherm werd wel gebruikt om het debat aan te wakkeren, dat ongewoon hartstochtelijk was en veel stof deed opwaaien, ook op de pagina's van de communistische en de conservatieve kranten. Maar in een land waar in amusementsprogramma's en spelletjesshows op de televisie prikkelend dansende, schaarsgeklede tieners alomtegenwoordig zijn, noemden sommigen het misbaar hypocriet.

“Het taboe van de film is per slot van rekening dat Italiaanse meisjes dingen doen waar hun ouders niet aan willen denken“, verklaarde de televisiecriticus Gianluca Nicoletti. “Zij willen voor zichzelf niet weten dat hun kinderen meer doen dan elkaar diep in de ogen kijken.“ En wát je er ook van vindt, meent Nicoletti, de Italiaanse tieners zijn seksueel vroegrijp; hun emancipatie wordt vergemakkelijkt doordat zij handig gebruikmaken van nieuwe rages als sms - volgens Nicoletti een “nationale sport“ - waarmee twee correspondenten “veel sneller dan met de versierrituelen van vroeger tot intimiteit kunnen komen“, zei hij. Wie de film veroordeelt zonder onder ogen te zien wat er in de Italiaanse samenleving gaande is, maakt zich schuldig aan “ontstellende hypocrisie“, aldus Nicoletti in een telefonisch interview.

Guadagnino trekt zich van de polemieken niets aan. “De respons blijkt aan de kassa“, zei hij. “Dit is een vlotte film voor jongeren, geen saaie film over jongeren voor een publiek dat zijn oordeel al klaar heeft. Voor het filmhuis is hij niet bedoeld. Ik was bereid om met durf en moed, en zonder minderwaardigheidsgevoel, de jongerencultuur te omarmen“, zei hij. “Het is geen roman, het is geen toespraak. Dit is een film, en hij is pakkend en onderhoudend.“

(c) International Herald Tribune. Vertaling Jaap Engelsman.