Hollywoods nieuwe jonge mannensterren zijn niet langer macho

Jake Gyllenhaal en Heath Ledger behoren tot een nieuwe generatie mannelijke Hollywoodfilmsterren, schrijft Dana Linssen: ze durven elkaar te zoenen. Maar kan een homo-cowboy een Oscar winnen?

Geroutineerd spuwt cowboy Jake Gyllenhaal even in z'n rechterhand voordat hij in het schemerduister van z'n tentje allerlei broeierigs gaat doen met cowboy Heath Ledger. Dat gebeurt allemaal in de nieuwste film van de van origine Taiwanese regisseur Ang Lee. Nadat hij in 2000 de Oscars veroverde met het oogstrelende kung fu-sprookje Crouching Tiger Hidden Dragon, kon zijn naam in Amerika niet meer stuk. En ook zijn nieuwste Brokeback Mountain, vorige week nog de publieksopener van het Filmfestival Rotterdam, sleepte deze week alvast acht Oscarnominaties in de wacht.

Dat is vooral opmerkelijk door het onderwerp van de film: de onmogelijke liefde tussen twee rondreizende boerenknechten in het Amerika van 1963. Ang Lee baseerde zich op een kort verhaal van E. Annie Proulx, dat beschrijft hoe deze Ennis (Heath Ledger) en Jack (Jake Gyllenhaal) elkaar twintig jaar blijven zien, terwijl zij tegenover de buitenwereld de keurig getrouwde schijn ophouden.

De afgelopen tien jaar heeft er een flinke inhaalslag plaatsgevonden als het om de on screen emancipatie van homoseksualiteit in Hollywood gaat. Maar die eer komt vooral tv-series als Ellen, Will & Grace en Queer as Folk toe. De laatste echt grote mainstream film met een homoseksuele hoofdpersoon was waarschijnlijk Philadelphia uit 1993 en die had al zijn succes te danken aan het feit dat het ieders knuffelbeer Tom Hanks was die daarin een aidspatiënt speelde. Homo's zijn in Hollywood grappig of zielig. Wat dat betreft is er niet veel veranderd sinds de dagen dat nota bene Rock Hudson in Pillow Talk (1959) deed alsof hij homo was om vrouwen in bed te krijgen. Of, pikant in de context van Brokeback Mountain, sinds Montgomery Clift en John Ireland in de western Red River (1948) goedkeurend elkaars guns bewonderen.

homo's in hollywood

Homoseksualiteit in Hollywood blijft een gevoelig thema. Dus dat Jake Gyllenhaal en Heath Ledger, twee van de hotste sterren van dit moment, er niet voor terugdeinzen om elkaar in een film te zoenen en seks met elkaar te hebben op een manier die veel aan de fantasie, maar weinig aan duidelijkheid te wensen overlaat, dat is nieuws. En de relaxte, nonchalante manier waarmee de beide sterren daarmee omgaan: “Het is best vleiend als het gerucht gaat dat ik biseksueel ben. Dat betekent dat ik meer verschillende rollen kan spelen. Het maakt mij niet zoveel uit wat mensen van me zeggen. Ik heb me nog nooit echt seksueel aangetrokken gevoeld tot een man, maar ik denk niet dat ik zou schrikken als het gebeurde.“ Aldus Jake Gyllenhaal, die in het echte leven door jongens en meisjes aanbeden wordt, maar het voorlopig houdt op een knipperlichtrelatie met actrice Kirsten Dunst.

Regisseur Ang Lee verklaarde in interviews met veel gevoel voor westernretoriek met Brokeback Mountain de last frontier te hebben willen slechten. Niet voor niets heeft de film al snel de bijnaam Bareback Mountain gekregen. (Barebacking is slang voor onbeschermde homo-seks.)

Heath Ledger en Jake Gyllenhaal zijn niet alleen in de film een klassiek voorbeeld van hoe tegenstellingen elkaar aantrekken. Ook als acteurs zijn zij absolute tegenpolen.

Andrew Heath Ledger, op 4 april 1979 in het Australische Perth geboren kwam de filmwereld binnen als de blonde, zachtaardige sweet boy, die zo veel mogelijk verschillende rollen aannam, om maar niet als acteur uitsluitend bekend te worden als dat schatje van downunder.

Jacob Benjamin Gyllenhaal (spreek uit: Jill-en-hall) daarentegen werd in het hartje van de filmindustrie, in Los Angeles, op 19 december 1980. Zijn vader regisseert tv-series, zijn moeder schrijft scenario's en zijn oudere zus Maggie doorloopt een al even grillige en eigenzinnige acteerloopbaan als haar broer. In amper vijf jaar tijd stond hij al tegenover grootheden als Dustin Hoffman, Susan Sarandon, Dennis Quaid en Anthony Hopkins. En zeg Jake Gyllenhaal en je zegt automatisch Donnie Darko, de cultfilm waarmee hij in 2001 doorbrak als onaangepaste adolescent, doemerig en dromerig, die en passant de wereld redt.

Donker versus blond, lief versus duister, acteur geworden omdat hij op de middelbare school geen kooklessen wilde volgen en talent bleek te hebben, versus van jongs af aan door de filmindustrie doortrokken - de beide jonge sterren mogen nog zo verschillen, hun grootste overeenkomst is wat ze ertoe bracht de hoofdrollen in Brokeback Mountain aan te nemen. Ze zijn niet bang om voor mietje uitgemaakt te worden. Ze zitten lekker in hun vel. De aloude strijd tussen gevoeligheid en masculiniteit is voor hen geen issue meer. Of, in de woorden van schrijver Mark Simpson, godfather van de metroseksueel: “Brokeback Mountain is geen homofilm, het is een metroseksuele film over homofobie.“

metroseksuelen versie 2.0

Jake Gyllenhaal en Heath Ledger behoren tot een nieuwe generatie Hollywoodsterren die niet bang is z'n mannelijkheid te verliezen. De metroseksueel versie 2.0, zeg maar. Ze willen best struikelen, huilen, twijfelen, bang zijn. Macho op het filmdoek (en in je zorgvuldige geconstrueerde sterrenimago daarbuiten) is al lang niet meer de bindende voorwaarde voor succes. Maar Gyllenhaal, Ledger en generatiegenoten als Orlando Bloom (uit Lord of the Rings en Pirates of the Caribean) en Elijah Wood (Lord of the Rings) hebben geen nachtcrème of gezichtsscrub nodig om zachtaardig te lijken. Vergeleken bij deze nieuwe metroseksuelen zijn sterren als Brad Pitt en George Clooney ouderwetse alfa-mannetjes.

Heath Ledger is momenteel in de bioscopen te zien als de grootste vrouwenversierder aller tijden. Maar de Casanova die regisseur Lasse Halström van hem maakte is nou eens geen dwangmatige verleider, maar iemand die op zoek is naar ware liefde. Zelf vond hij die op de set van Brokeback Mountain, waar hij actrice Michelle Williams leerde kennen (in de film de echtgenote van zijn tegenspeler Gyllenhaal), die afgelopen najaar moeder werd van hun eerste kind.

De Casanova van Heath Ledger staat niet zo ver af van zijn Ennis uit Brokeback Mountain. Ook Ennis is een romanticus. Al is alles wat bij de Casanova naar buiten is geslagen met grapjes en strikjes en frutsels en geintjes, bij Ennis naar binnen gekeerd, verstard, vastgezet. Een zelfde toevallige parallel loopt er ook tussen de rol die Jake Gyllenhaal in Brokeback Mountain speelt en die van marinier Swoff in de film Jarhead, die nu in de bioscopen is te zien. Jack is duidelijk de ervarene van de beide cowboys. Verlegen, dat wel, en afwachtend, maar als het erop aankomt neemt hij het initiatief. Waardoor Ennis later nog kan zeggen: “Jij hebt mij zo gemaakt als ik ben“ (een achterdeurtje voor de Academy om wel Ledgers rol en niet Gyllenhaal te bekronen).

In Jarhead, daarentegen, speelt Gyllenhaal een Amerikaanse scherpschutter die ten tijde van de Eerste Golfoorlog met lede ogen moet aanzien dat het dynamische en gevaarlijke strijdtoneel waarop hij is voorbereid bestaat uit wachten, wachten en nog eens wachten. Het is een film over potentie en impotentie. Een man is klaar voor de daad. Hoe lang blijft hij paraat?

Jarhead-regisseur Sam Mendes deinsde er niet voor terug om een heel legerbataljon te castreren, door van dat laatste baken van mannelijkheid een zielige vertoning te maken, met een loos schot in de lucht als ontlading. Ang Lee onttakelt in Brokeback Mountain dat andere Amerikaanse mannelijkheidsideaal: de lonesome cowboy. Hoewel zijn film over echte liefde gaat, heeft Brokeback Mountain ook nog een subversieve vertellaag die zegt: al die cowboys met hun opgekropte seksuele gevoelens (voor mannen, voor vrouwen, of simpelweg door de onthouding en het wachten in het algemeen) brengen een hoop agressie voort.

TABOE & CONTROVERSE

Eén ding is zeker. Het gaat op zondag 5 maart bij de Oscar-uitreiking in het Kodak Theatre in Hollywood al lang niet meer om de beste film. Het gaat om het grootste taboe. Is dat seks? Het doorbreken van man-vrouw-stereotypen? Of politiek? Hollywood houdt een barometer bij de tijdgeest.

Toen deze week bekend werd dat de beide hoofdrolspelers Jake Gyllenhaal en Heath Ledger van Brokeback Mountain een Oscarnominatie hadden gekregen, rolden de bookmakers en de commentatoren van de speculatiepers van Hollywood likkebaardend hun mouwen op. Werk aan de winkel! Het belooft sowieso een spannend jaar te worden, waarin de stemmende leden van de Academy of Motion Picture Arts and Sciences moeten laveren tussen diverse gevoelig liggende onderwerpen. Neem bijvoorbeeld de raciale spanningen uit de film Crash. Of George Clooneys onttakeling van censuur in het tijdperk van het McCarthyisme in zijn tweede regie Good Night, and Good Luck. Clooney zelf is dan ook weer genomineerd voor zijn rol in Syriana, een film die laat zien wat er gebeurt als onze olievoorraden zijn uitgeput. En ook Steven Spielbergs controversiële kijk op de Israëlische geheime dienst in Munich kan wellicht op een Oscar rekenen. Daarbij vergeleken steekt de herenliefde in de herdersfilm Brokeback Mountain of het portret dat acteur Philip Seymour Hoffman van de homoseksuele schrijver Truman Capote geeft in Capote misschien wel wat bleekjes, ja bijna gewoontjes af.

Dat zou in Europa althans zo zijn. In Amerika spelen de producenten van de film die iedereen kent als de gay cowboy film het zelfs klaar om in hun Oscarcampagne beeldmateriaal te gebruiken van hoofdpersoon Ennis (Ledger) met zijn echtgenote. En lees bijvoorbeeld het commentaar van dr. Ted Baehr op het uiterst conservatieve WorldNetDaily: “Brokeback Mountain [] verdraait de werkelijkheid, is schandalig, frustrerend, ontbeert een plot en is voornamelijk saai. Hij is ook politiek correct. Daarom zal hij dit jaar vast en zeker veel prijzen krijgen van de linkse media overal ter wereld en de linkse elites in Hollywood, inclusief de zogeheten Gay Mafia.“

Afgaande op het succes dat Brokeback Mountain bij de uitreiking van de Golden Globes had, zou George Clooneys dubbele politieke stellingname nog wel eens net iets gevoeliger kunnen blijken te liggen. Daarentegen wees de Britse krant The Independent alvast fijntjes op het conservatieve stemgedrag van de leden van de Academy en riep in herinnering hoe Forrest Gump de grote winnaar werd in her jaar dat Quentin Tarantino met Pulp Fiction de filmwereld op z'n grondvesten deed schudden. En zo wordt de gedoodverfde veilige Oscarwinnaar waarschijnlijk de drugsverslaafde en godlasterende Johnny Cash in Walk the Line. Want die komt voor het einde van de film tenminste weer bij zinnen. Brokeback Mountain is vanaf 16 februari te zien in de Nederlandse bioscopen.