“Het handvest nu wijzigen is zelfmoord'

Als Europa en Amerika de financiële hulp aan de Palestijnen stopzetten, leidt dat volgens politicoloog Hisham Ahmed tot chaos en meer geweld. Hij pleit ervoor de gematigde uitspraken van Hamas serieus te nemen.

Aanhangers van Hamas, met op de achtergrond het portret van de geliquideerde leider sjeik Yassin Foto Reuters Palestinians women wave Palestinian flags during a rally at a refugee camp for Palestinians near Damascus December 30, 2005. Palestinians in Syria celebrated the 18th anniversary of the Hamas group on Friday. REUTERS/Khaled al-Hariri REUTERS

BIR ZEIT, 4 FEBR. - ,,Hamas Aleikum“, grijnst Hisham Ahmed. De hoogleraar politicologie aan de Palestijnse Universiteit van Bir Zeit begroet gasten graag met een woordgrapje. Dat al in zijn arsenaal zat voordat de islamitische beweging Hamas toetrad tot de Palestijnse corridors of power.

“Na de gemeenteraadsverkiezingen was zeker dat Hamas de parlementsverkiezingen zou winnen. De doorslag gaven die komische opiniepeilers op tv, die de overwinning van Fatah voorspelden. Ik heb lang niet zulke slapstick gezien“, zegt de in Californië gepromoveerde blinde hoogleraar en seculier auteur van boeken, artikelen en lezingen over Hamas en de groei van de islamitische beweging onder de Palestijnen.

“Het pijnlijke is dat de peilingen werden geloofd door Amerikaanse en Europese diplomaten, die nu vrezen dat de poorten van de hel opengaan. Ik ben alleen verrast dat zoveel Europeanen en Amerikanen verrast zijn. Zagen zij dan niet de vertwijfeling van de Palestijnen over de bezetting, het Sharonisme, de machteloosheid en de corruptie van Fatah?“

Sinds de liquidatie van sjeik Ahmed Yassin in het voorjaar van 2004 werkt Hamas volgens Ahmed aan een transformatie van een militante organisatie naar een politieke beweging. Ahmed: “Dit verkiezingsresultaat is het product van een weloverwogen, goed uitgedachte politieke campagne. Hamas is nu op een belangrijk kruispunt aangekomen, misschien wel wat eerder dan zij zelf hebben gedacht, maar dat is niet relevant. Niet alleen Hamas staat op een kruispunt, de VS, de Europese Unie en Israël staan daar ook. Als er in de komende dagen en weken verkeerde keuzes worden gemaakt zijn de gevolgen niet moeilijk voorspelbaar: groei van de islamitische beweging in Palestina en dat zal een bron van inspiratie zijn voor moslims in Egypte en Jordanië.“ Verbreken de VS en de EU de financiële en politieke banden met een door Hamas gedomineerde Palestijnse Autoriteit dan leidt dat volgens professor Ahmed “tot een verdere radicalisering van de Palestijnse bevolking en tot een islamitische staat.“

Het uitoefenen van zware druk om het transformatieproces in Hamas te versnellen en de anti-Israëlische beginselen in het handvest te wijzigen, is volgens hem zinloos. “Hamas zal die druk kunnen weerstaan, daar twijfel ik niet aan. Ze zullen de gaten vullen door een beroep te doen op de islamitische liefdadigheid en de leiders van Hamas zullen de weg naar Iran makkelijk weten te vinden. Ik zou in hun plaats exact hetzelfde doen.“

Stopzetting van Europese en Amerikaanse hulp zal vrijwel zeker op afzienbare termijn leiden tot chaos en meer geweld. “Dat is niet in het korte termijnbelang van Hamas, want de beweging heeft beloofd na verkiezingswinst het leven van de Palestijnse bevolking “hier en nu' te verbeteren. Daarom probeert Hamas nu met zeer welkome, gematigde uitspraken de ongerustheid in Europa en Amerika te temperen. Dat moet volgens mij serieus genomen worden, ook omdat zij de wensen van de Palestijnen weerspiegelen.“

De verkiezingen hebben de eenheid in Hamas versterkt, maar de interne debatten over het verenigen van lange- en korte termijndoelen (de omverwerping van Israël en de vestiging van een islamitische staat) en het vervullen van sociale, educatieve en economische beloften zijn niet afgesloten. “Dat klopt, die trend is al enige tijd zichtbaar en vormt de kern van de interne discussies in Hamas.“ Dat zijn tijdrovende, jaren vergende debatten over politieke strategieën. Hamas is door de elf stichters, allen lid van de Moslimbroederschap, hiërarchisch opgezet met een overkoepelend politiek bureau, gescheiden politieke en militaire vleugels en aparte afdelingen voor religieus onderwijs, sociaal werk en de moskeeën, maar eenhoofdig leiderschap ontbreekt sinds de dood van sjeik Yassin.

“Je kan niet spreken van conflicterende centra, ook niet van vleugels, maar eerder van verschillen in toonzetting, presentatie en overtuigingskracht. Daarom klinkt Ismael Haniya, de kandidaat-premier gematigder dan haviken als Khaled Meshaal in Damascus of Mahmoud Zahar in Gazastad“, zegt Ahmed. De verschillen zijn ook geografisch te verklaren: Hamasleden op de Westelijke Jordaanoever zijn behoedzamer, omdat zij meer risico lopen dan Hamasleiders in Gazastad, Damascus, Teheran of Kaïro.

“En vergeet de gevangenen in Israël niet. Zij spelen in alle debatten een hoofdrol. Onder hen bevindt zich sjeik Hassan Youssef, een gematigd man die allang pleit voor een langjarig bestand met Israël als Israël zich terugtrekt achter de grenzen van 1967 en Jeruzalem deelt met de Palestijnen. De lijn van Hassan Youssef hoor ik nu ook vertolkt worden door de Gazaleiders. Dat is een bemoedigend sigaal,“ legt Ahmed uit.

“Morgen het handvest wijzigen, Israël erkennen en alle militante cellen opheffen is voor Hamas politieke zelfmoord en zou een ommezwaai zijn die niemand in de Arabische wereld zou kunnen en willen begrijpen. Ik hoop dat president Mubarak, die zich nu opwerpt als de grote bemiddelaar, dat ook aan zijn Europese en Amerikaanse collega's duidelijk maakt. Hamas is geen vis die zich snel laat vangen. Zij hebben geduld en weten dat zij het historisch tij mee hebben. Mubarak weet dat beter dan wie ook.“

Dat moge zo zijn, maar president Abbas begint in Gazastad vandaag wel met de vorming van een regering. Volgens Hisham Ahmed heeft Abbas na overleg met stuurman Mubarak twee voorkeuren: een coalitie van Hamas met Fatah of een regering van islamitische technocraten en zakenlieden, die wel het vertrouwen van Hamas hebben, maar slechts indirecte banden met de beweging onderhouden, zodat de hulpgelden kunnen blijven stromen: “Abbas loopt over een hoog, smal pad, ik hoop dat hij niet in een diepe wadi valt.“