Foutenfestival nekt ambities Laurus definitief

Supermarktbedrijf Laurus draait zo slecht dat twee van zijn drie ketens worden verkocht. Hoe kon een bedrijf jarenlang zoveel fouten maken? “De top worstelt te lang.“ Een Edah-winkelier: ,,De leiding heeft ons vernield.“

Nog geen vijf jaar geleden zong de toenmalige Laurus-topman Ole van der Straaten bij de lancering van zijn nieuwe supermarktformule Konmar in de Amsterdamse Arena met 45.000 medewerkers: “De concurrentie gaat aan moten.“ Sommigen brulden zelfs: “Albert Heijn gaat naar de kloten“. Ontelbare blunders later zou Laurus nu hooguit het stadion van FC Emmen (8.600 zitplaatsen) vol krijgen.

Het verhaal van Laurus is een verhaal over mismanagement. Vanaf dag één van de oprichting, in 1998, gaat het mis. Laurus was ontstaan uit een fusie van Unigro, De Boer en Super. Later kwamen daar ook Edah en Basismarkt uit de boedel van Vendex KBB bij. Alsof dat niet genoeg was, zouden binnen drie jaar nog 25 andere, vaak dure, overnames volgen. Onder meer Nieuwe Weme, Groenwoudt en een reeks supermarktketens in België en Spanje.

De eerste bestuursvoorzitter Willy Angenent beloofde 27 miljoen euro synergiewinst uit die fusies, maar realiseerde daar niets van. Deskundigen wezen naar zijn gebrek aan supermarktervaring. Toch benoemde de raad van commissarissen in 2000 opnieuw een leek op deze post: Ole van der Straaten. Hij bedacht een nieuwe formule: Konmar. In hoog tempo werd begonnen alle 800 winkels van de acht formules om te bouwen tot supermarkten van Konmar. Gemiddeld werden per maand 45 winkels gerenoveerd, veel meer dan gebruikelijk.

Konmar wilde zich profileren met verse producten - zoals groente, fruit, vlees, brood - maar de logistiek was nog niet in orde. Lege winkelschappen waren het gevolg. Veel bezoekers vonden de nieuwe winkel onaantrekkelijk door de zwarte plafonds. Ook het prijsniveau viel tegen, vooral voor voormalige klanten van discounter Edah. Na de ombouw zagen de nieuwe Konmars hun omzet dalen met gemiddeld 13 procent, waarop de raad van commissarissen de operatie na vier maanden en 125 verbouwingen stopte. In 2001 leed Laurus een verlies van 442 miljoen euro, ook doordat het resultaat van de vele kleine acquisities in Spanje tegenviel.

Konmar was mislukt, maar Van der Straaten kon toen niet anders, zegt Gerard Rutte die enkele malen adviseur was van Laurus en auteur van het boek Konmar en Kwel. Volgens hem was Konmar een goed plan, maar slordig uitgevoerd. “Van der Straaten wilde synergiewinst en een eind aan al die koninkrijkjes binnen het bedrijf. Dat kon door alle acht winkelketens bij elkaar te vegen.“

Van der Straaten werd een maand na het stopzetten van de operatie-Konmar afgezet, samen met een reeks managers, onder wie ex-directeur Peter Stuyts van Konmar, op verdenking van het aannemen van smeergeld. De nieuwe Laurus-topman Jan Konings zette alle Spaanse winkels in de etalage, maar hij had weinig ideeën over de drie resterende Nederlandse ketens. Uit geldnood verkocht hij goed renderende winkels. Konings stapte een jaar later weer op, waarna commissaris Jan Michiel Hessels het overnam.

Hessels was fulltime bezig Laurus van de ondergang te redden. Dat deed hij door het Franse supermarktbedrijf Casino voor 200 miljoen euro een belang te geven van 38 procent in Laurus.

De nieuwe bestuursvoorzitter Harry Bruijniks, de vijfde in vier jaar, had een jaar nodig om na te denken over de aanpak van zijn drie verouderde winkelformules. Door alle financiële problemen was modernisering te lang uitgebleven en waren de prijzen van de producten te hoog. “Hij heeft daar veel te lang mee geworsteld“, zegt analist Peter van der Lely van bureau Iris (Robeco, Rabo), een van de eerste die het aandeel Laurus, in de zomer van 2003, op sell zette. “Bovendien was de uitvoering van die modernisering van die drie formules te langzaam.“

Doordat de economische groei de afgelopen vier jaar wegviel, legden de dure, onaantrekkelijke supermarkten van Edah, Super De Boer en Konmar het tegen bijna iedereen af. Tegen de discounters Aldi, Lidl en Dirk van den Broek/Bas van der Heijden, maar ook tegen regionale spelers als Jumbo, Deen en Jan Linders. Albert Heijn gaf Laurus in het najaar van 2003 de nekslag door een prijzenoorlog te beginnen. “Albert Heijn wil ons van de markt drukken“, zei Bruijniks in september 2004 tegen deze krant. Nu, drieënhalf jaar na zijn aanstelling, is zijn hervorming van Konmar blijven steken in een proef met vier winkels. De ombouw van Edah in Edah Lekker en Laag bleef haperen tot een derde van het aantal vestigingen.

De aanpassingen verliepen te traag. Het bedrijf staat bekend om zijn veelvuldige wisselingen van het top- en middenmanagement. Zo had Edah sinds afgelopen zomer geen directeur. Dit terwijl de eerst-verantwoordelijke, president-commissaris Kees Storm vanaf het begin in 1998 bleef zitten. Vorig jaar trad hij af, alleen omdat zijn maximale termijn volgens de code-Tabaksblat was bereikt.

De leiding van Laurus wisselde vaak tussentijds van strategie. Konmar werd vijf keer op de schop genomen. Laurus besloot bijvoorbeeld in 2004 van de dure en kwalitatief goede Konmar opeens een discounter te maken. Samen met aanpassingen bij Edah en Super De Boer kostte het plan van Bruijniks 270 miljoen euro. Omdat het geld bijna op was, moest Casino in 2004 opnieuw te hulp schieten. De Fransen hebben nu 340 miljoen geïnvesteerd.

Door de dalende winstmarges in de supermarktwereld hadden de verouderde formules te weinig tijd en geld om hun eventuele succes te bewijzen. ABN Amro, ING en Rabobank, die Laurus in 2002 samen met Casino redden, vonden dat Laurus te snel geld verbrandde. Ze kregen gelijk van de Fransen, die vorige maand niet voor de derde keer geld wilde investeren. Casino heeft het financieel moeilijker, omdat het afgelopen jaar te maken kreeg met omzetdalingen in zijn eigen Franse winkels.

Op de laatste aandeelhoudersvergadering van Laurus vroeg het Amerikaanse beleggingsfonds Amber Capital één of twee ketens af te stoten. Amber, met een belang van 11,5 procent, kreeg Laurus zover een speciale aandeelhoudersvergadering hierover uit te schrijven. Na het besluit van afgelopen dinsdag liet Amber die eis direct vallen. Aan het einde van de dag incasseerden de Amerikanen 20 procent koerswinst.

“Edah is het slachtoffer geworden van jarenlange verwaarlozing“, meent Jack Paanakker. Hij bezit drie Edahwinkels in Den Bosch. Alleen de zelfstandige ondernemers, de franchisers, zijn in staat het hoofd boven water te houden. “Ik heb vorig jaar winst gemaakt, terwijl mijn winkels niet eens zijn gemoderniseerd“, zegt Paanakker. “De top heeft Edah gewoon vernield. Edah maakt nu verlies. Weet je: toen Laurus ons in 1998 overnam, maakte Edah nog 100 miljoen gulden winst.“

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Foutenfestival nekt ambities Laurus definitief (4 februari, pagina 6) staat dat bestuursvoorzitter Van der Straaten een nieuwe formule bedacht: Konmar. Die naam bestond al, maar het moest een totaal ander soort supermarkt worden.