Andermans God

Ook jongere lezers zullen wel weten wie Brigitte Bardot is. Een beroemde Franse filmster. In 1956 speelde ze met andere beroemdheden uit die tijd, als Curt Jürgens en Jean-Louis Trintignant, in een film van Roger Vadim. De gebeurtenissen voltrokken zich in Saint-Tropez, in behoudende Nederlandse kringen toen bekend als het moderne Franse Gomorra. In Amsterdam hadden we de Walletjes maar die waren er altijd geweest. Willem Drees, een boven alle twijfel verheven sociaal-democraat, was onze minister-president. Deze film met BB heet in het Frans Et Dieu créa la femme en in het Engels And God Created Woman. Het meesterwerk kwam in Nederland. Op het bord boven de ingang van de bioscoop stond: en ... schiep de vrouw. Om God te beschermen hadden de autoriteiten Zijn naam door drie Puntjes vervangen.

Omstreeks dezelfde tijd kwam Staphorst in het nieuws. Daar was een vrouw op overspel betrapt. Schending van het zesde van de Tien Geboden. Voor straf werd ze door de gelovigen op een mestkar gezet en door het dorp gereden. In sommige Gelderse gemeenten braken 's zomers onlusten uit. Je had daar wel zwembaden maar die waren op de dag des Heren gesloten. Op weekdagen werd gemengd zwemmen op bepaalde uren wel toegestaan, maar alleen onder streng toezicht en bikini's waren verboden. In 1951 werd W.F.Hermans ervan beschuldigd, in zijn roman Ik heb altijd gelijk het katholieke volksdeel te hebben beledigd. Er kwam een proces, hij werd vrijgesproken.

Tien jaar later raakte de natie in grote opwinding. In het satirische programma Zo is het toevallig ook nog eens een keer had Peter Lohr een gebed aan het televisiebeeld uitgesproken, “Geef ons heden ons dagelijks beeld', een parafrase op het Onze Vader. Het werd bijna burgeroorlog. In die tijd werden er nog geen kogelbrieven verstuurd; men stopte uitwerpselen bij de boosdoeners in de brievenbus. Tegen het einde van de jaren zestig toen we dachten dat Nederland zijn satirische vrijheden al ruim bevochten had, ging er nog een redacteur van Bikkelacht voor een paar weken achter de tralies nadat dit tijdschriftje een door de rechter scabreus geachte foto van een pin-up had gepubliceerd. Dit meisje leek sprekend op een lid van het koninklijk huis.

Begin jaren tachtig is bij Uitgeverij De Harmonie in Amsterdam het boekje Wat niet mocht van Wim Hazeu verschenen. Een tijdsbeeld. Het lijkt me langzamerhand tijd voor een uitgebreide herdruk. Cabaretiers, satirici, cartoonisten worden niet meer au serieux genomen als ze niet van tijd tot tijd andermans God te grazen nemen. Nog steeds hangen in Nederlandse stations affiches waarop de Bond tegen het vloeken je maant, Gods naam niet ijdel te gebruiken.

Nu is er een internationaal conflict ontstaan over de grapjes die een Deense krant over de profeet Mohammed heeft afgedrukt. Een daarvan vond ik wel leuk. Een paar geslaagde zelfmoordenaars staan in de rij om zich bij hun Opperwezen te melden. Hij zegt: “Heren, wat kalmer aan. We zijn door onze maagden heen'. Een aantal gelovigen in Allah maakte bezwaar, het kabaal mondialiseerde zich zoals dat met veel kabaal gebeurt en in minder dan geen tijd werden de Deense tekenaar en de betrokken hoofdredactie met de dood bedreigd. Andere Europese voorvechters van de vrijheid van menigsuiting lieten dit niet op zich zitten. France-Soir drukte de gewraakte tekeningen af, en toen werd de hoofdredacteur ontslagen. Deze krant heeft ook een prentje afgedrukt, niet ten koste van de hoofdredacteur.

In de tijd dat de naam God uit eerbied door drie puntjes werd vervangen, hoorden in Nederland de zogenaamde jodenmoppen tot de courante humor. Sam en Saar lopen door de Kalverstraat, enz. De verteller zette zijn humor kracht bij door er een wat hij dacht dat een joods accent was, aan toe te voegen. Hahaha. Dit soort grappen hoor je nu alleen nog in minder geavanceerde kringen. Joden zijn eraan gewend dat ze het mikpunt zijn, ze vertrekken geen spier. Christenen van alle richtingen zijn vooral op het gebied van de godsdienst heel lang een lichtgeraakt volk geweest. In de tweede helft van de negentiende eeuw zei Friedrich Nietzsche: God is dood. De filosoof is in 1900 gestorven. Toen zei God: Nietzsche is dood. Het is een grapje met een lange baard, maar het blijft actueel. Er worden meer kerken gesloopt dan gebouwd.

De International Herald Tribune van vrijdag meldt in een vierkoloms kop bovenaan op de voorpagina dat gemaskerde schutters in Gaza het hoofdkwartier van de Europese Unie bedreigen. Vrijheid van meningsuiting tegenover de onaantastbare heiligheid van de Profeet. Binnenkort gaan de Paus en de presidenten Bush en Ahmadinejad zich ermee bemoeien. Als het niet zo ernstig was, als er langzamerhand geen mensenlevens mee op het spel werden gezet, zou je denken aan een geslaagde hype. Zo is het niet. Twee culturen proberen elkaar te heropvoeden. Ik geloof niets, ik heb geen God, nooit een God gehad, en ik wil er ook geen hebben. Verder ben ik een verklaard voorstander van de vrijheid van meningsuiting, met een goed geheugen. Daardoor weet ik dat het bij ons wel een halve eeuw heeft gekost om de toestand te bereiken die we nu voorbeeldig vinden.