Shell overtuigt beleggers niet

Shell behaalde een recordwinst van 26,26 miljard dollar. Toch zijn beleggers teleurgesteld. De dalende productie en het afnemende tempo waarin het energieconcern gas en olie aanboort, kan hen niet bekoren.

Een kleine 2.500.000 euro per uur, alle uren van de dag, en alle zaterdagen en zondagen meegerekend. Het telde gisteren op tot een in Nederland en ook in het Verenigd Koninkrijk ongekende recordwinst van 26,26 miljard dollar (21,8 miljard euro) voor één bedrijf: Royal Dutch Shell - een nauwelijks nog te bevatten bedrag, net zo veel als de gezamenlijke beurswaarde van Heineken en DSM.

Toch zijn de beleggers ontevreden. Voor de koersdaling van Shell gisteren en vanmorgen zijn verschillende verklaringen te geven. Allereerst kan het altijd beter en zijn prestaties relatief. Eerder deze week rapporteerde ExxonMobil, de grotere concurrent van Shell, een winst van ruim 36 miljard dollar (29,9 miljard euro) - bijna 10 miljard euro meer dan Shell.

De recordbedragen geven een nieuw soort probleem. De winsten zijn zo groot en de prijzen aan de pomp zo hoog, dat de druk op de energieconcerns om geld terug te geven aan de samenleving toeneemt. Dit zorgde maandag voor een bijzondere advertentie van ExxonMobil (bekend van Esso en Mobil). Het concern benadrukte hoe bescheiden zijn winstmarges zijn en dat het in de Verenigde Staten meer belasting betaalt dan dat het daar geld verdient.

Maar recordwinsten zijn minder goed besteed aan beleggers. Die kijken het liefst vooruit: naar investeringen en productie. Dat was een andere reden waarom de koers van Shell gisteren met 2,6 procent daalde en het concern in één dag 5 miljard euro van zijn waarde verloor (net zoveel als uitgever Wolters Kluwer in zijn geheel waard is).

De wereldwijde energiebranche is tot het inzicht gekomen dat zij de afgelopen jaren te weinig investeerde om van genoeg productie verzekerd te zijn. En voor Shell geldt dat nog een graadje erger. Bij het Britse energieconcern - Shell is tegenwoordig een public limited company met het hoofdkantoor in Den Haag - bleek immers bij het schandaal rond de olie- en gasreserves dat Shell op minder kon rekenen dan gedacht. Het bracht een lange periode van onderinvesteringen aan het licht, waardoor Shell nu aanzienlijk meer olie en gas uit de grond haalt dan nieuwe energiebronnen ontsluit. Inteert dus.

Een paar jaar geleden investeerde Shell jaarlijks 10 à 12 miljard dollar. Onder de nieuwe topman Jeroen van der Veer werd dat vorig jaar 15,6 miljard dollar en dit jaar mikt Shell op 19 miljard dollar. Het is een inhaalslag, maar sommige analisten zijn niet overtuigd door Shells investeringsdrang. Zij kijken naar de ontwikkeling van de reserve replacement ratio, de mate waarin nieuwe olie en gas wordt gevonden ten opzichte van wat er momenteel wordt opgeboord. In deze vervangingsgraad lezen beleggers de potentie van de onderneming. Hij kwam vorig jaar uit tussen de 60 en 70 procent.

Shell heeft beloofd, ook gisteren weer, dat over de gehele periode 2004 tot en met 2008 niet ingeteerd zal worden. Dat betekent dat het concern de komende drie jaar aanzienlijk meer nieuwe olie en gas moet ontdekken dan het olie en gas wint. En aan die belofte twijfelen beleggers.

Zij zagen dat Shell vorig jaar dagelijks 145.000 vaten per dag minder produceerde, een vorm van 'natuurlijke productiedalingen'. In gewoon Nederlands: het leegpompen van een veld. Kritische beleggers zullen geduld moeten hebben, want Shell-bestuurder Malcolm Brinded, eindverantwoordelijk voor exploratie en productie, zei gisteren dat hij geen voorspellingen op jaarbasis zal doen over de vervangingsgraad waar de financiële wereld zo op let.

De belofte van Shell wordt als het ware met de dag groter. Het concern doet een beroep op vertrouwen. De big cats geven hoop: de mammoetvelden die meer dan 100 miljoen vaten kunnen opleveren. Bij twaalf van zulke velden werd met boren onlangs de gewenste diepte bereikt. Resultaat: bij zeven ervan trof Shell olie en gas aan.

Toch viel de daadwerkelijke productie beleggers tegen. Shell produceerde zowel in het vierde kwartaal als over het hele jaar gemiddeld 3,5 miljoen vaten olie-equivalent per dag, 7 procent minder dan in 2004. Het concern had last van de orkanen en van het aflopen van een productiedelingscontract in het Midden-Oosten. 'Voor dit jaar verwacht Shell geen productiestijging en dat valt ook een beetje tegen', laat FBS Bankiers weten.

Van der Veer was gisteren optimistischer over de veranderingen bij Shell dan een jaar geleden. 'Ik heb geen knop op mijn bureau om even de cultuur te veranderen, maar de sfeer is goed en alle neuzen staan inmiddels in dezelfde richting. Wij hebben veel vooruitgang geboekt. Dat is bemoedigend.'

Hoeveel van 19 miljard dollar in alternatieve energiebronnen wordt geïnvesteerd, is niet bekend. In de wandelgangen aan de Haagse Carel van Bylandtlaan, waar het hoofdkantoor staat, is te horen dat het hooguit om een paar procent gaat. Onderzoeksbureau Iris ziet een voordeel op dit terrein. 'Shell investeert fors in nieuwe energievormen zoals vloeibaar aardgas, teerzanden en diesel uit aardgas. Het is hierin sterker gepositioneerd dan BP of ExxonMobil. Wel moeten beleggers nog even geduld hebben. Deze bronnen leveren pas vanaf 2010 een sterke bijdrage aan de productie.'