Roep om VN-macht voor Darfur groeit

Het internationale antwoord op het geweld in de Soedanese regio Darfur heeft weinig uitgehaald. Er wordt meer gevochten. Een robuuste VN-macht zou de oplossing kunnen zijn.

De internationale respons op de oorlog in de Soedanese regio Darfur heeft weinig uitgericht en de Verenigde Staten, de Europese Unie en de Verenigde Naties zoeken naar een nieuw beleid. Eén van de opties is een door de VS gesteund plan voor een meer robuuste vredesmacht van de VN. Over dit nog omstreden plan wordt deze maand onder Amerikaans voorzitterschap in de Veiligheidsraad onderhandeld.

'De situatie in Darfur loopt uit de hand', zei Radia Achouri gisteren. Ze is de woordvoerder van Jan Pronk, hoofd van de VN-operatie in Soedan. Pronk noemde de internationale vredesoperatie in Darfur onlangs een lachertje: 'Het enige dat we deden was de brokstukken verzamelen en doormodderen, we deden te weinig te laat.' VN-chef Kofi Annan sprak over 'een dreiging van totale wetteloosheid en anarchie'.

Centraal in de anderhalf jaar geleden uitgezette strategie voor Darfur stond druk op de Soedanese regering om de Janjaweedmilitie te ontwapenen. De Janjaweed is de aan de regering gelieerde Arabische militie die verantwoordelijk is voor het op grote schaal platbranden van dorpen. De Soedanese president Bashir beloofde herhaaldelijk de Janjaweed aan te pakken, maar er gebeurde niets. Eerder deze maand voerde de Janjaweed volgens ooggetuigen samen met regeringssoldaten een aanval uit bij Mershing, ten noorden van de provinciehoofdstad Nyala. Volgens hulpverleners waren daarbij ook vluchtelingenkampen doelwit en sloegen 50.000 ontheemden op de vlucht.

In de strategie van de VN, VS en EU moest eerst een vredesakkoord worden bereikt tussen regering en rebellenbewegingen. De Afrikaanse Unie bemiddelt bij vredesbesprekingen in Nigeria. Eén van de veel gebruikte leuzen van Jan Pronk was vorig jaar dat nog vóór het einde van 2005 er een vredesverdrag zou worden gesloten in Nigeria. Zijn woordvoerder zegt nu: 'Er bestaat geen enkele aanwijzing voor een spoedig akkoord, de besprekingen verlopen slecht.'

Na dit geplande akkoord hadden er interne vredesbesprekingen moeten beginnen tussen de talrijke milities, zoals de Janjaweed, die niet deelnemen aan het vredesoverleg. 'Het tegenovergestelde van wat we hadden voorzien, gebeurde', vertelt Pronks woordvoerster Achouri. 'Er zijn steeds meer gevechten tussen rebellen en regering, milities vallen burgers aan en verder maken gewone boeven het gebied onveilig.'

Waarschijnlijk was het naïef om te verwachten dat de regering de Janjaweed zou opgeven. Een vredesmacht met een sterker mandaat om de bevolking te beschermen en de milities te bestrijden, lijkt het alternatief voor het mislukte beleid. Voorstellen binnen de Veiligheidsraad voor een sterkere vredesmacht zullen vermoedelijk op verzet stuiten van Soedans handelspartner China.

De Afrikaanse Unie heeft 7.000 militairen gelegerd in Darfur. In verbloemde diplomatieke taal heet het volgens Westerse diplomaten dat de Afrikaanse vredesmissie niet geheel is geslaagd wegens financiële tekortkomingen. In werkelijkheid faalde de vredesmacht; vooral de Nigeriaanse vredessoldaten treden weinig kordaat op. In de kampen voor de twee miljoen ontheemden in Darfur bijvoorbeeld klagen de inwoners nog steeds over verkrachtingen door de Janjaweed. De vredessoldaten patrouilleren alleen overdag.

De Afrikaanse Unie moest steeds weer de hand ophouden om de vredesmacht te kunnen financieren en de VS en EU waren weinig scheutig met fondsen. 'We wisten altijd al dat de capaciteit van de Afrikaanse Unie in Darfur beperkt zou zijn', zegt Achouri, 'en de Veiligheidsraad van de Afrikaanse Unie geeft dat nu toe en vraagt aan de VN de fakkel over te nemen'.

De kosten van een VN-vredesmacht vallen drie keer zo hoog uit als die van de AU, maar VN-troepen zouden door modern materieel veel effectiever kunnen optreden in Darfur.

De roep om een VN-macht in Darfur doet de wenkbrauwen van diplomaten in de regio fronsen. Want de VN-vredesmacht voor Zuid-Soedan van 10.000 man is na een jaar pas op halve sterkte in het zuiden aanwezig. Waarom zou een gewenste vredesmacht van 20.000 man voor Darfur dan wel snel van de grond kunnen komen? Achouri: 'Een vredesmacht voor Darfur is veel dringender dan voor het zuiden, we kunnen ons in Darfur geen oponthoud veroorloven.'

De belemmeringen voor vrede in Darfur komen niet alleen van regeringszijde. Buurland Tsjaad ging onlangs actief de rebellenbewegingen in Darfur steunen, zoals Soedan anti-regeringsrebellen van Tsjaad helpt. Rebellengroepen en milities opereren steeds meer voor hun broodheren in Tsjaad en Soedan en daardoor wordt het strijdtoneel uiterst onoverzichtelijk.

Tenslotte leidt de voortdurende verdeeldheid binnen de rebellenbewegingen tot afnemende discipline op het slagveld. De rebellen openden onlangs een offensief bij de Jebel Marabergen, hoewel er officieel een bestand van kracht is. Deze rebellenacties lijken vooral gericht tegen hun eigen leiders: de commandanten in het veld vertrouwen hun politieke leiders bij de vredesbesprekingen niet meer. Met de nieuwe aanvallen willen zij tonen dat voortaan de militairen de dienst uitmaken binnen de rebellengroepen.