Fransen in greep van affaire-Mohammed

Frankrijk is na Denemarken het tweede land geworden waar het conflict over de principes van vrije meningsuiting naar aanleiding van omstreden spotprenten over de profeet Mohammed verhitte proporties aanneemt.

Het is misschien een van de laatste keren dat France Soir van zich doet spreken, maar raak was het in elk geval wel. Sinds het dagblad, dat al maanden op de rand van een faillissement verkeert, eergisteren opende met de verklaring dat 'spotten met God mag', is het Franse publiek debat op zijn beurt in de greep geraakt van de 'affaire-Mohammed'.

Op de voorpagina's van de meeste kranten waren vanmorgen schreeuwende mannen in de Gazastrook te zien, met verscheurde Deense vlaggen. Le Figaro toonde het dreigende beeld van gewapende en gemaskerde demonstranten bij het Franse culturele centrum in Gaza.

Geen krant die net als France Soir al in zijn papieren uitgave alle twaalf spotprenten van de profeet Mohammed heeft afgedrukt die, enkele maanden na hun publicatie in de Deense Jyllands-Posten op 30 september, de aanleiding vormden voor de ophef. Alleen Libération koos er vanmorgen twee, vergezeld van de kop dat de krant de vrijheid van meningsuiting verdedigt. Op de website van het weekblad Le Nouvel Observateur en Le Courrier International zijn de spotprenten ook te zien.

Frankrijk is na Denemarken het tweede land geworden waar het conflict over de principes van vrije meningsuiting verhitte proporties aanneemt. Volgens Libération is de ophef om de karikaturen van de profeet Mohammed het vervolg op de Rushdie-affaire, zeventien jaar geleden. France Soir ziet in de 'schokgolf' van negatieve reacties het bewijs van zijn gelijk - dat het recht op de vrije expressie nadrukkelijk moest worden opgeëist.

Representanten van verscheidene islamitische organisaties hebben verontwaardigd gereageerd op de spotprenten. De Fédération nationale des musulmans de France (FNMF) sprak bij monde van haar voorzitter Mohamed Béchari van een 'belediging' voor de '1,2 miljard moslims in de wereld'.

De gematigde rector van de moskee van Parijs, Dalil Boubakeur, tevens voorzitter van het overkoepelende Conseil Français du culte musulman (CFCM), noemde met name de karikatuur van de profeet Mohammed met een bom op zijn hoofd 'smadelijk'. Hij veroordeelde het 'amalgaam' tussen islam en terrorisme dat daar volgens hem uit spreekt. Ook de Franse bisschoppen hebben het beledigend karakter van de spotprenten veroordeeld. Vorig jaar stelde de rechter hen in het gelijk toen zij protesteerden tegen een reclamefoto waarop twaalf mannen en vrouwen in erotische poses Leonardo Da Vinci's Laatste Avondmaal nabootsten.

De meeste Franse commentaren beginnen evenwel met het aanroepen van de vrijheid van meningsuiting, gevolgd door het oproepen tot respect voor de gevoeligheden van gelovigen. Minister van Buitenlandse Zaken Douste-Blazy onderstreepte vandaag dat 'het niet normaal is een karakatuur te maken van een hele religie als extremistische beweging' . Aan de andere kant is het verbranden van vlaggen door extremisten 'onacceptabel'. Minister van Binnenlandse Zaken Sarkozy was gisteravond in een televisieoptreden stelliger. Hij verkoos 'het exces van de karikatuur boven het exces van de censuur'.

Ook de Franse kranten, waaronder Le Monde en Le Figaro onderstreepten het belang van het principe van de vrijheid van meningsuiting, dat immers boven het sunnitisch-islamitische verbod op het afbeelden van Mohammed uit gaat. Le Monde kritiseerde gisteren wel het 'onrechtvaardige en kwetsende karakter' van het 'amalgaam' tussen islam en terrorisme in sommige van de spotprenten in kwestie. Le Figaro verklaarde in een commentaar dat een zekere 'zelfcensuur' bij het uitoefenen van de vrijheid van meningsuiting gewenst is.

Opvallend is verder dat er geen breed protest op gang lijkt te komen tegen het ontslag van de directeur van France Soir, Jacques Lefranc. De Frans-Egyptische eigenaar van de uitgave, Raymond Lakah, motiveerde dat ontslag woensdagavond als een 'duidelijk teken van respect' voor gelovigen. Het ontslag heeft France Soir wel in een verdere crisis gestort. De opvolger van Lefranc die Lakah benoemde, Eric Fauveau, diende gisteren meteen zijn ontslag in. Deels uit solidariteit met Lefranc, zo lichtte hij toe, maar vooral omdat hij door zijn aanstelling in een lastig positie kwam. Hij zou in zijn nieuwe rol moeten beslissen over verschillende reddingsplannen voor France Soir, waarvan er een van hemzelf afkomstig is. Ironische omstandigheid: volgens berichten uit de redactie van France Soir was Lefranc zelf géén voorstander van publicatie van de spotprenten en Faveau wel. Onder de overnamevoorstellen zijn er twee die van France Soir een nadrukkelijk multicultureel en mediterraan blad willen maken. Van de editie van France Soir met de spotprenten werden woensdag 14.000 exemplaren verkocht, 3.000 meer dan doorgaans.