'Wij weten niets van CIA-vluchten'

Eurocontrol, de organisatie die waakt over de veiligheid van de luchtvaart in Europa, is nooit geïnformeerd over vermeende CIA-vluchten. 'Wij krijgen altijd de schema's van alle vluchten onder ogen, maar ontvangen geen informatie over de passagiers of lading. Bij mijn weten is er bij ons nooit iets gemeld over CIA-vluchten. En als dat wel zou zijn gebeurd, zouden we niet de bevoegdheid hebben om als een soort politieagent op te treden”, zegt Alex Hendriks, hoofd Airspace Management & Navigation van Eurocontrol.

Alex Hendriks (1951) genoot een opleiding als luchtverkeersleider en begon zijn loopbaan in de verkeerstoren van Schiphol. Sinds 1991 werkt hij bij Eurocontrol. Hendriks is tevens part-time piloot bij luchtvaartmaatschappij Transavia. Alex W. Hendriks van EuroControl - Foto Bart Dewaele. Dewaele, Bart

Een commissie van het Europees Parlement doet momenteel onderzoek naar vluchten boven Europa waarmee de Amerikaanse inlichtingendienst CIA gevangenen uit de anti-terreurstrijd zou vervoeren. De commissie hoopt hierover onder meer van Eurocontrol gegevens te krijgen.

Volgens Hendriks is er 'een heel sterk krachtenspel gaande”, met als inzet de vraag van wie het luchtruim is in Europa. Behoort het toe aan de afzonderlijke landen die er onder liggen? Heeft de Europese Commissie het voor het zeggen? Of is Eurocontrol de 'baas' in de lucht?

Op het hoofdkwartier van Eurocontrol aan de Brusselse Raketweg kan Hendriks die vragen niet een-twee-drie beantwoorden. 'Eurocontrol is een organisatie van landen, terwijl de meeste nationale organen voor luchtverkeersleidingen zelfstandige instellingen zijn. En de Europese Commissie vindt ons een organisatie die ondergeschikt is aan haar. Ten onrechte, want onze lidstaten betalen direct aan ons. Wij zijn geen orgaan van de EU, sterker nog: de Commissie is ook lid van Eurocontrol.'

De lidstaten van Eurocontrol - 35 leden, waaronder 21 EU-landen - hebben nu zeggenschap over hun eigen grondgebied. Eurocontrol, waar Hendriks al vijftien jaar werkzaam is, streefde er sinds zijn oprichting in 1960 naar de controle over het Europese luchtruim te centraliseren. Daar is het nooit van gekomen. Alleen de Benelux en een deel van Duitsland vallen onder één controlecentrum, in Maastricht. In de rest van Europa bleef het, vooral door politieke onwil, zoals het was: elk land heeft zijn eigen luchtverkeersleiding en regelt op die manier het vliegverkeer boven het eigen grondgebied. Eurocontrol legt zich bij die realiteit neer en gaat een andere koers varen. Hendriks: 'Wij willen niet langer uitvoerder zijn. Laat dat maar over aan de nationale luchtverkeersleidingen of aan particuliere bedrijven.'

Het nieuwe inzicht is mede ingegeven door nieuwe technologieën. De jongste generatie vliegtuigen is zo geavanceerd dat ongelukken bijna zijn uitgesloten. De rol van verkeersleiders en van piloten wordt almaar kleiner. 'Ik heb een weddenschap lopen met mijn collega van de Amerikaanse FAA dat in 2020 het vliegverkeer tussen Europa en Amerika volledig geautomatiseerd zal zijn. Ook piloten zijn dan niet meer nodig.'

Maar in een druk gebied als Europa blijft de menselijke factor van belang, zegt Hendriks. Hij spreekt uit ervaring, niet alleen aan de grond, hij is ook piloot bij Transavia en maakt elke maand drie tot vier vluchten in Europa en naar het Midden-Oosten. 'Voor mij is dat een mooie gelegenheid om de theorieën van Eurocontrol te testen in de lucht.'

Nederland heeft overigens een slechte naam bij Eurocontrol. Het is namelijk praktijk dat verkeersleiders hun fouten, hoe klein ook, zelf melden. 'Maar het Nederlandse openbaar ministerie gaat dan over tot strafvervolging. Dat vind ik pokhouterig. Op die manier rapporteert niemand meer incidenten en kunnen we niet meer leren van onze fouten.'