Scheepsdiesels maken wolken kouder

De vieze rook uit schepen blijkt van invloed op wolken in de kustgebieden, vooral bij Rotterdam. Aan de luchtvervuiling door de internationale scheepvaart wordt niets gedaan.

Schepen zijn van invloed op de wolken die langs Het Kanaal ontstaan, aldus Duitse meteorologen in een artikel dat binnenkort in de Geophysical Research Letters verschijnt.

De onderzoekers ontdekten dat het albedo (lichtweerkaatsend vermogen) van wolken boven land in de loop van de zes jaar tussen 1997 en 2002 iets was afgenomen, maar boven kustgebieden juist was toegenomen. Bij de temperatuur aan de bovenkant van wolken was een omgekeerde trend te zien: die werden steeds kouder.

Deze ontwikkelingen zijn het meest opvallend langs Het Kanaal - de drukste scheepvaartroute van het noordelijk halfrond - en bij grote havens als Rotterdam, Antwerpen en Milford Haven. Het gemiddelde albedo van wolken was daar in zes jaar met één procent toegenomen, terwijl de temperatuur van de wolkentoppen met 0,5 tot 1 °C was gedaald. Aannemelijk is dat dit effect het regionale klimaat beïnvloedt.

De onderzoekers ontdekten dit na een analyse van metingen die de Amerikaanse weersatelliet NOAA-14 in de periode 1997-2002 in het gebied van Het Kanaal en de Noordzee heeft verricht. Abhay Devasthale en zijn collega's van het Max-Planck instituut voor meteorologie in Hamburg hebben dit gebied verdeeld in een land-, kust- en zeezone en vervolgens uit de NOAA-metingen de eigenschappen van wolken afgeleid. De zone die zij kustzone noemen heeft een breedte van vijftig kilometer ter weerszijden van de kustlijn.

De trends boven het vasteland hangen samen met een geringe afname van de luchtvervuiling dankzij milieumaatregelen, maar de gemeten trends boven de kustgebieden wijzen juist op een toename. De wolkenmetingen bevestigen daarmee theoretisch onderzoek dat suggereert dat de scheepvaart van invloed kan zijn op de stralingsbalans en de chemie in de troposfeer en dus op het regionale klimaat. De verbrandingsproducten (gassen en vaste deeltjes) van scheepsmotoren beïnvloeden de eigenschappen van wolken, aangezien zij een extra bron van condensatiekernen zijn, waarop zich druppeltjes kunnen vormen. Dat leidt tot een verhoogde concentratie druppeltjes en een afname van de grootte ervan. Samen verhogen zij het weerkaatsend vermogen van de wolken.

Tegelijk vertraagt het hoge aantal fijne druppeltjes de vorming van het soort zware druppels dat makkelijk uitzakt en tot neerslag leidt. Wolken met fijne druppeltjes groeien hoger uit en hebben van de weeromstuit toppen met een lagere temperatuur.

Ondersteunende aanwijzingen voor de conclusie dat wolkeneigenschappen lokaal veranderen onder invloed van scheepvaartemissies komen onder meer uit Den Haag. Daar bevindt zich een meetstation dat de luchtvervuilingrechtstreeks meet. Er is inderdaad een stijging waargenomen.

Het scheepvaartverkeer groeit momenteel wereldwijd met ongeveer 3 procent per jaar en volgens de Internationale Maritieme Organisatie IMO vindt 85 procent hiervan plaats op het noordelijk halfrond. Volgens de meest recente peiling werd hierbij in 2001 ongeveer 280 miljoen ton scheepsbrandstof verstookt, terwijl dat rond 1950 nog maar 65 miljoen ton was. De emissies van zwavel- en stikstofoxiden en roetdeeltjes behoren tot de minst gereguleerde bronnen van luchtvervuiling. De invloed op het regionale klimaat zal dus blijven toenemen.