D66 moet al voor debat de aftocht dekken

D66 moet zich vanavond uit het debat over Afghanistan zien te redden. Een crisisdreiging is er niet meer. De fractie legt de problemen daarmee terug bij de D66-ministers.

Toen D66-leider Boris Dittrich op 16 december vorig jaar zei dat zijn partij tegen een militaire missie naar Afghanistan was, wist hij nog niet hoe moeilijk hij het zijn partij daarmee zou maken. Het CDA twijfelde, de PvdA neigde naar 'nee' en ook binnen het kabinet was er nog discussie over de missie. Eigenlijk was alleen de VVD voor zo'n missie. 'Ik ga ervan uit dat de missie van de baan is. Hiermee is het echt einde verhaal”, zei PvdA-leider Wouter Bos die avond.

Een kleine partij die op doortastende wijze een politiek omstreden missie blokkeert, zo moest het ongeveer overkomen. Nu, zes weken later, liggen de verhoudingen anders. Vanavond zal een overgrote meerderheid van de Tweede Kamer zich naar alle waarschijnlijkheid voor de missie uitspreken. Alleen SP en GroenLinks zullen zich vanavond bij het 'nee' van D66 aansluiten.

De zes D66-fractieleden kunnen theoretisch nog drie dingen doen: toch voor de missie stemmen, of tegenstemmen met of zonder gevolgen voor het kabinet. Met de meerderheid van de Kamer meegaan en óók voor de missie stemmen is deze week nooit een serieuze optie geweest. Daarvoor was de aangekondigde tegenstem de afgelopen zes weken te zwaar ingezet. Dittrichs positie als politiek leider van D66 zou daarmee bovendien in Den Haag en bij zijn achterban ernstig verzwakt raken.

'Nee' moet dus 'nee' blijven. Maar dan? Vaker dan in één interview in Elsevier hebben D66'ers gespeculeerd op een kabinetscrisis. De kwestie is zó belangrijk dat die op het hoogste niveau uitgevochten moest worden, was de boodschap.

Nu de D66-fractie met de tegenstem geïsoleerd is komen te staan, is de toon van fractievoorzitter Dittrich anders. Het is 'niet nodig een kabinetscrisis te forceren”, zei hij vanochtend op het Radio 1 Journaal. De militairen die naar Afghanistan gaan, voelen zich misschien wel in de steek gelaten als ze de missie uitvoeren zonder steun van D66. Dittrich: 'Als een heel grote meerderheid van de Tweede Kamer zegt dat we moeten gaan, dan hebben de militairen er recht op dat we achter ze staan. Daar ligt onze loyaliteit nu.'

Wat Dittrich er niet bij zei, is dat een breuk met het kabinet over Uruzgan zou betekenen dat D66 zichzelf ook de komende jaren buitenspel zet als mogelijke regeringspartij. De troepen zitten er straks toch wel, alle grote partijen willen het immers. D66 kan niet in een kabinet gaan zitten dat verantwoordelijk is voor een missie waar de partij tegen is.

Hiermee zijn de problemen terug bij de D66-ministers Pechtold en Brinkhorst, die morgen in de ministerraad over de missie gaan praten. Volgen zij de tegenstem van de fractie en weigeren zij in te stemmen met een missie, dan valt het kabinet alsnog. Zijn zij wél voor, dan is het kabinet gered, maar dan nemen de D66'ers in het kabinet afstand van hun partijgenoten in de fractie.

De afgelopen dagen hebben de ministers en Dittrich veel contact gehad over dit dilemma. Die laatste optie, zo is nu de gedeelde mening, is de minst schadelijke. De ministers zullen dus loyaal zijn aan het kabinet en instemmen met de missie. Vanavond, voorafgaand aan het afrondende plenaire deel van het Afghanistan-debat, zullen de Kamerleden en bewindspersonen hier definitief afspraken over maken.

Gisteren liep minister Pechtold desgevraagd al een beetje vooruit op een stilzwijgende instemming. Pechtold was de grootste dwarsligger in het kabinet. Om hem tevreden te stellen kwam het kabinet in december eerst met een 'voornemen' tot een besluit om troepen te sturen naar Afghanistan. Pas toen de Tweede Kamer dat niet accepteerde, werd het voornemen door premier Balkenende 'namens het hele kabinet” (en dus ook Pechtold) alsnog een 'besluit' genoemd. Pechtold liet gisteren in doorschemeren dat er in de ministerraad wel met hem te praten valt. Immers, hij had ook al ingestemd met de formulering 'besluit'. Niet uitgesloten is dat hij een 'aantekening' laat maken bij het definitieve besluit, zodat zijn principiële bezwaren zijn vastgelegd.

Van de harde woorden van de afgelopen zes weken is van zowel Pechtold als de fractie weinig tot niets meer over. 'Er wordt gesuggereerd dat de ministers Brinkhorst en Pechtold deze week maar om moeten. Nou, nee dus!', zei Pechtold een maand geleden nog. 'Laten we publiekelijk het inhoudelijk debat met de Kamer voeren.' Nog voordat dat debat is begonnen, is de dekking van de terugtocht begonnen.