Het beeld

De sitcom is een bedreigde diersoort, maar laat ik niet op de zaken vooruitlopen. De situation comedy, ook wel liefkozend afgekort tot “sitcom“, is een televisiegenre dat van oudsher de basis vormt van het populaire succes van een zender. Meestal duurt het 25 minuten en wordt het opgenomen in een vast decor met live of ingeblikt publiek - het zogeheten lachorgel. De eindeloze variaties op eenzelfde thema door vaste sterren zijn vaak nogal verbaal en dubbelzinnig. Toon en achtergrond kunnen sterk uiteenlopen, denk maar eens aan Zeg 'ns AAA, The Lucy Show, All in the Family of Seinfeld.

BBC1, Imagine...A Funny Thing Happened on the Way to the Studio, 1 februari, 0.28u.

De aartsvijand van de sitcom is de docusoap, die goedkoper is, minder kunstmatig en geliefder bij een jong publiek. Daarom was The Office een geniale tegenzet, want het combineerde de structuur van een sitcom, zoals een pedante held die zichzelf voor de gek houdt (David Brent leek in dat opzicht op Basil Fawlty of Archie Bunker) en min of meer tragische aangevers met het uiterlijk van een docusoap.

Ik bedenk dit niet allemaal zelf. Het vermakelijke college over de stand van zaken bij de innovatie van de sitcom werd gisteren gegeven door Alan Yentob, presentator van Imagine... (BBC1), het programma dat altijd zoekt naar onverwachte aspecten van de lichte en de zware cultuur. Bij de aankondiging lag Yentob in bed, tussen een bekvechtend echtpaar. Eerder zagen we hem dit seizoen al dansen bij een begrafenisband in New Orleans en weerspiegeld in een zeefdruk van Warhol in zijn eigen trappenhuis. Yentob is een ijdeltuit, maar zijn gedachten en observaties zijn meestal de moeite waard.

Zo stelt de voormalige BBC-directeur dat sitcoms geen vanzelfsprekende successen meer zijn. Het televisiepubliek fragmenteert, net als de dominante cultuur; iedereen wil op zijn eigen moment kijken naar zijn eigen amusement, of koopt later wel de dvd. Van The Office zijn al vijf miljoen exemplaren verkocht, in principe even veel als er in eerste instantie kijkers waren.

Volgens Yentob zorgde de volkse Royle Family in 1998 voor rebellie: geen lachtrack, op de sofa kijken naar andere couch potatoes.

Wie nu nog wil scoren moet met iets bijzonders komen. The Thick of It (BBC3), de bastaardzoon van Yes, Minister, drijft de spot met een fictief kabinetslid en zijn spin doctors, maar is zo goed omdat er anderhalf uur aan deels geïmproviseerde scènes wordt aangeleverd, waar in de montage de beste 29 minuten uit geselecteerd worden. Bij Peep Show (Channel4), over twee hitsige heteromannen, die samen een appartement huren, spelen de acteurs vaak met een camerahelm op. De subjectieve camera confronteert hun visies en maakt er zo toch weer een docusoap van.

En in de absurde ziekenhuisserie Green Wing (Channel4) worden de voorspelbare ontwikkelingen verlucht met dansjes, montageversnellingen of -vertragingen en erotische intermezzo's.

Het vereist allemaal hogere budgets en meer inventiviteit en creativiteit dan voorheen. De belangrijkste les van Yentob is dat je niet meer met hagel moet schieten op het breedst mogelijke publiek, maar gericht en vanuit een eigenzinnige opvatting.

In Nederland bestaan nog wel sitcoms, vooral bij de publieke omroep. Ze trekken oudere kijkers en beogen geen vernieuwing.