Zorg dat de gewone Afghaan buiten schot blijft

De ISAF zou er goed aan doen zijn politietaken uit te breiden en deze te combineren met lokaal operende teams die zich inzetten voor de opbouw van Afghanistan, betoogt Pjotr Gontsjarov.

Het zou overdreven zijn om, zoals in de Nederlandse pers dikwijls gebeurt, te stellen dat Uruzgan een zuidelijke provincie is. Tot voor kort, dat wil zeggen totdat het noordelijke deel werd afgesplitst als de afzonderlijke provincie Daikondi, waar bijna uitsluitend Hazara wonen, was Uruzgan meer een centraal gelegen dan een zuidelijke provincie.

De onjuiste interpretatie van de geografische ligging van Uruzgan is waarschijnlijk in de hand gewerkt door berichten als zouden Nederland en Groot-Brittannië samen met Canada, en in samenwerking met kleine eenheden van het Amerikaanse leger, het gezag in het zuiden van Afghanistan handhaven. Strategisch gezien klopt dit. De in Uruzgan ingezette militaire eenheden zijn door het opperbevel altijd gebruikt als reserve in het zuiden. Maar in sociaal, militair en politiek opzicht verschilt Uruzgan sterk van Zabul, Kandahar en Helmand, de provincies waaraan het in het zuiden grenst.

De toestand in Uruzgan - ook in zijn huidige kleinere vorm - is altijd minder stabiel geweest dan in de noordelijke provincies Balkh (beter bekend als Mazar-i-Sharif), Konduz, Jowzjan en niet te vergeten de provincie Kabul. De situatie is er echter minder onberekenbaar dan in Zabul, Kandahar en Helmand in het zuiden, of in Paktia, Paktika en vooral Khost in het oosten.

In de periode van de bezetting door de Sovjet-Unie was de situatie net zo. Van 1985 tot aan de militaire aftocht van de Sovjet-Unie uit Afghanistan op 15 februari 1989 heeft er in Uruzgan niet één grote operatie plaatsgevonden. Dat is veelzeggend: Uruzgan was traditioneel een vreedzame regio.

Merkwaardig genoeg is Uruzgan onder de antiterroristische coalitie minder stabiel geworden dan dat het onder de Sovjet-bezetting was. De verklaring zou kunnen zijn dat Talibaanleider Mullah Omar er is geboren en dat zijn ideeën over een Afghaans emiraat op basis van Pashtuntradities en de sharia (islamitische wetgeving) onder de plaatselijke bevolking vrij veel steun genieten.

Overigens heeft de antiterroristische coalitie in deze provincie, en wel in Deherud, een reusachtige blunder begaan, die in Afghanistan veel stof heeft doen opwaaien. In juli 2002 hebben Amerikaanse vliegtuigen op een avond een bruiloftsfeest gebombardeerd, dat ze aanzagen voor een stelling van de Talibaan. Naar uiteenlopende schattingen zijn daarbij veertig tot honderd mensen om het leven gekomen. Volgens vertegenwoordigers van de Talibaan zijn bij een andere aanval door de Amerikaanse luchtmacht, vorig jaar december in Tarin Kowt (de hoofdstad van Uruzgan), achttien mensen om het leven gekomen en dertig anderen zwaar gewond. Allen waren burgers.

Het is nog te vroeg om te kunnen spreken van stabilisatie in Afghanistan, inclusief Uruzgan. Het is vermeldenswaard dat een besluit om binnen het kader van de ISAF (International Security Assistance Force) nog eens zesduizend NAVO-militairen te sturen, waarschijnlijk voortvloeit uit een verandering in de algehele strategische interactie tussen de door de Verenigde Staten geleide antiterroristische coalitie en de ISAF, die alleen op de openbare orde toeziet.

Het lijkt erop dat Washington eindelijk zijn droomwens heeft kunnen realiseren om het merendeel van de gevechtsoperaties over te dragen aan de NAVO, die nu de ISAF in Afghanistan onder zich heeft. Het is moeilijk te zeggen of dat al dan niet gerechtvaardigd is.

De ISAF is een contingent vredestichters dat politiewerk doet. Wordt hij aangevallen, dan reageert hij; zo niet, dan houdt hij zich stil. Bij de gewone mensen in Afghanistan staat de ISAF veel beter aangeschreven dan de antiterroristische coalitie. Dat is een pluspunt. Maar er is ook een minpunt: bij zijn werkzaamheden als ordehandhaver zal de ISAF niet als eerste schieten, dit in tegenstelling tot de antiterroristische coalitie, die wordt ingezet bij geplande operaties. De ISAF stelt zich in zekere zin kwetsbaar op, omdat het essentieel is dat hij de plaatselijke bevolking tevredenstelt, wat onmogelijk is als men de taak van vredestichter combineert met militaire taken, al was het ook voor een antiterroristische missie.

Er is nog één belangrijk punt. Om verandering te brengen in de toestand in Afghanistan moet de antiterroristische coalitie - die de ISAF omvat - de sociale, economische en politieke basis van de Talibaan in de zuidelijke districten vernietigen. Moskou heeft in het verleden een soortgelijke vergissing duur betaald, alleen ging het toen om de mujahedeen.

De sociale en economische tradities van de Talibaan zijn etnisch en regionaal uitsluitend geworteld in Afghanistan. Een vernietigende aanval op de maatschappelijke grondslag van de Talibaan komt daarom op hetzelfde neer als strijden tegen de gewone Afghanen, en dat betekent jihad - heilige oorlog.

De ISAF zou er beter aan doen zijn politietaken uit te breiden en deze te combineren met lokaal opererende teams die zich inzetten voor de wederopbouw van het land. Dat programma is van meet af aan een goede zet gebleken, die in Afghanistan brede steun heeft verworven.

De mensen die naar Afghanistan vertrekken moeten begrijpen dat de Afghanen zeer hechte culturele tradities hebben, waar zij niemand ooit aan zullen laten tornen.

Kolonel b.d. Pjotr Gontsjarov is voormalig medewerker van de hoogste militaire attché van de Sovjet-Unie bij het Afghaanse ministerie van Defensie. Hij heeft 14 jaar in Afghanistan doorgebracht en onderhoudt tot op heden contacten met hoge Afghaanse militairen.

©RIA Novosti