Prion heeft nut in bloedproductie

De natuurlijke, niet ziekmakende vorm van het prioneiwit blijkt nodig te zijn om bloedcellen te maken uit stamcellen in het beenmerg. Die functie, die niets met hersen- of zenuwcellen van doen heeft, blijkt uit onderzoek dat vandaag verschijnt in het Amerikaanse wetenschapstijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences.

'Verkeerd' opgevouwen prioneiwitten veroorzaken de gekke-koeienziekte, scrapie en de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, stuk voor stuk aandoeningen van het centraal zenuwstelsel. Het eiwit heeft echter ook een normaal opgevouwen vorm, die op allerlei plaatsen in het lichaam voorkomt: vooral in het centrale zenuwstelsel, maar ook onder andere in bloedplaatjes en in de hartspier. Van de functies van het prion op die plaatsen was tot nu weinig bekend.

Biomedici van het wetenschappelijke instituut MIT in de Amerikaanse staat Massachusetts vonden dat stamcellen in het beenmerg van muizen, die de voorlopers zijn van alle soorten bloedcellen, zonder uitzondering prioneiwitten op hun oppervlak hadden.

Wanneer de onderzoekers de stamcellen zo genetisch manipuleerden dat ze geen prioneiwitten bevatten, functioneerden die slechter dan normaal. Ze onderzochten dat door het beenmerg van muizen te bestralen, zodat de stamcellen stierven. Gewoonlijk is het dan mogelijk om nieuwe stamcellen te injecteren, waarna alle bloedcellen zich weer ontwikkelen. Maar kregen de muizen prion-loze stamcellen, dan lukte dat niet goed. Vaak gingen de muizen dood.

Het effect op de stamcellen was opvallend genoeg alleen te zien na bestraling en stamceltransplantatie - onder stress dus. Genetisch gemanipuleerde muizen waarbij het prion-gen was uitgeschakeld, maar die niet op die manier behandeld werden, functioneerden volkomen normaal.

Het onderzoek is belangrijk omdat bij levende wezens (ondanks vele pogingen bij muizen) nog nauwelijks effecten gezien zijn van een kapot prion-gen. Uit andersoortige experimenten, zoals celkweken, zijn al wel uiteenlopende functies van het prion afgeleid. Zo zouden prionen koper binden, celdood tegengaan, of zenuwuitlopers doen ontwikkelen.