Deense krant biedt excuus aan

Publicatie van cartoons van de profeet Mohammed in een Deense krant heeft geleid tot elle protesten in de moslimwereld. De krant, die excuus aangebood, wilde de democratie verdedigen. Maar 'dit soort democratie is waardeloos'.

In Gazastad demonstreren Palestijnen, met onder meer een tekening van de Deense vlag met een voetafdruk, tegen de publicatie van cartoons van de profeet Mohammed. Foto AFP A member of the Palestinian Popular Resistance Committees, an Islamic off shoot of Fatah, displays a makeshift Danish flag bearing a footprint in the courtyard of the Palestinian parliament in Gaza City 30 January 2006, during a protest against the publication last year of twelve cartoons in a Danish newspaper of the prophet Mohammed. The cartoons included a portrayal of the prophet wearing a time-bomb-shaped turban and show him as a wild-eyed, knife-wielding bedouin flanked by two women shrouded in black. Their publication has caused an uproar in the Muslim world as Muslims consider images of Mohammed as blasphemous. AFP PHOTO/PATRICK BAZ AFP

'We leven in een democratie. Dus kunnen we iedere journalistieke methode gebruiken die we willen. Satire is in dit land geaccepteerd en je mag karikaturen maken. Religie kan geen grenzen stellen aan die vorm van expressie.' Duidelijker kon Carsten Juste, hoofdredacteur van de Deense krant Jyllands-Posten, het niet zeggen. Het was natuurlijk nooit de bedoeling geweest, schreef hij, om wie dan ook te beledigen, maar er is geen reden voor een verontschuldiging. Sterker nog: 'Als we excuus aanbieden, gaan we in tegen de vrijheid van meningsuiting waarvoor we generaties lang hebben gevochten', aldus Juste.

Dat was in oktober vorig jaar, toen het protest tegen het afdrukken van twaalf karikaturen over de profeet Mohammed net op gang was gekomen. Een reeks doodsbedreigingen, massademonstraties, diplomatieke en economische boycots later ziet de situatie er anders uit. En gisteren publiceerde Juste in zijn krant een boodschap aan 'de eerbare medeburgers uit de moslimwereld', waarin hij schrijft dat de cartoons 'onmiskenbaar vele moslims hebben beledigd, waarvoor wij onze excuses aanbieden.'

Juste legt uit dat de tekeningen 'sober' van karakter waren en dat veel van de cartoons die de afgelopen maanden op websites circuleerden in Jyllands-Posten stonden en nooit zouden kunnen staan omdat ze 'in strijd zijn met onze ethische code'. Hij prijst de morele standaard van zijn krant, die altijd 'de dialoog zoekt met Deense moslims' en die pleit voor het vreedzaam samenleven van etnische groepen 'in een sfeer van wederzijds respect'.

Aanleiding voor de affaire was het feit dat de schrijver Kåre Bluitgen vruchteloos had gezocht naar een illustrator voor zijn kinderboek over de profeet Mohammed. De Deense schrijversbond sprak er schande van dat dit soort zelfcensuur kennelijk nodig is in een land waar niemand gek opkijkt van een cartoon van een gekruisigde Jezus met een erectie. De Jyllands-Posten reageerde met een verzoek aan veertig tekenaars een cartoon over Mohammed te maken; twaalf van hen gingen daarop in.

De Deense imam Raed Hlayhel uit Århus was woedend toen hij de afbeeldingen zag. 'Dit soort democratie is voor moslims waardeloos', zei Hlayhel tegen iedereen die het horen wilde. 'Moslims zullen een dergelijke vernedering nooit accepteren. Het artikel heeft alle moslims in de wereld beledigd. We eisen excuus.' Hlayhel internationaliseerde de kwestie met een interview aan de Arabische nieuwszender Al-Jazeera. Daar herinnerde hij eraan dat in Denemarken iedere vorm van antisemitisme verboden is. Leiders van de Deense organisatie Islamitische Geloofsgemeenschap zochten steun in Egypte, Syrië en Libanon.

Er kwam geen excuus want, zoals de chef van de cultuurredactie zei, 'religieuze gevoelens kunnen geen speciale behandeling krijgen in een geseculariseerde samenleving. In een democratie moet je accepteren af en toe kritiek te krijgen of het mikpunt te zijn van spot.' De krant wist zich gesteund door de Deense premier Anders Fogh Rasmussen, die leiding geeft aan een minderheidsregering die in het parlement afhankelijk is van steun van de rechts-populistische Deense Volkspartij (waarvan een parlementslid onlangs de islam 'een terreurnetwerk' noemde). Rasmussen zag geen aanleiding om zich met de zaak te bemoeien. 'Ik beschik als premier niet over middelen om iets tegen de media te ondernemen', en dat is maar goed ook, voegde hij eraan toe. 'Ik zal nooit accepteren dat respect voor een religieuze visie leidt tot het beknotten van kritiek, humor en satire in de pers.' Toen ambassadeurs uit moslimlanden Rasmussen half oktober om een onderhoud vroegen, liet de premier weten geen tijd te hebben. En ze bovendien niets te zeggen te hebben.

Na demonstraties en een reeks bedreigingen voelde de krant zich genoodzaakt veiligheidsmaatregelen te nemen. Internationaal escaleerde de zaak pas deze week, mogelijk omdat een Deense rechter de zaak niet ontvankelijk verklaarde, mogelijk door de succesvolle lobby van Deense moslims, mogelijk ook doordat een Noorse krant de gewraakte tekeningen onlangs weer afdrukte.

In Saoedi-Arabië en elders worden Deense producten geboycot - wat voedingsconcern Arla ertoe bracht de Deense regering te vragen om 'een positieve dialoog te beginnen met de miljoenen moslims die zich door Denemarken beledigd voelen'. De Pakistaanse Jamaat-e-Islami loofde een beloning van 8.000 dollar uit voor degene die een van de tekenaars wist te vermoorden. Op de Westelijke Jordaanoever werden gisteren Deense vlaggen in brand gestoken en in Gaza werd een kantoor van de EU bezet nadat Hamas de 'protestantse gemeenschap in Denemarken' beschuldigde van racisme.

De Deense Islamitische Geloofsgemeenschap liet vanochtend weten het excuus van de krant te accepteren. Rasmussen zei vanmorgen op een persconferentie, dat hij hoopte dat geen van de partijen nu nog olie op het vuur zou gooien. Ook hoopte hij dat het excuus van de krant 'troost biedt aan degenen die zich gegriefd voelen'.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Deense krant biedt excuus aan (31 januari, pagina 5) staat: “Juste legt uit dat de tekeningen “sober“ van karakter waren en dat veel van de cartoons die de afgelopen maanden op websites circuleerden in Jyllands-Posten stonden en nooit zouden kunnen staan omdat ze “in strijd zijn met onze ethische code“.' Bedoeld was dat veel cartoons die op websites circuleerden níét in Jyllands-Posten stonden en er ook nooit in zouden kunnen staan omdat ze botsen met de ethische code van de krant.

    • Paul Luttikhuis