De eenzame missie van Boris Dittrich

Na de hoorzitting van de Kamer over de missie naar Afghanistan bleek dat D66 steeds meer alleen komt te staan. Nederland heeft geen keus, was de mening van de deskundigen.

D66-fractieleider Boris Dittrich was gisteren toehoorder bij de hoorzitting over Afghanistan. Foto WFA WFA20:HOORZITTING MISSIE AFGHANISTAN:DEN HAAG:30JAN2006- Vandaag wordt de hele dag in de Tweede Kamer vergaderd over de missie naar Afghanistan waartoe het kabinet het "voornemen" heeft geuit. De Tweede Kamer ontving vandaag in een lange hoorzitting, allerhande specialisten, w.o. ministers uit Afghanistan, militairen van de NAVO en anderen. Foto: Boris Dittrich (politiek leider D66) zit op de publieke tribune, achter hem: Samson (PvdA). D66 dreigt niet in te stemmen met de missie. WFA/jvdh/str. Frank van Rossum WFA WFA

Den Haag, 31 jan. - Het wordt stil rond D66-fractieleider Boris Dittrich. Op de avond van de marathon-hoorzitting over Uruzgan zat hij uiterst rechts in de zaal, driftig pennend in een opschrijfboekje, terwijl Clingendael-onderzoeker Rob de Wijk, overigens een partijgenoot, uitlegde dat Nederland eigenlijk niet meer terug kon, met het zenden van troepen naar de NAVO-missie ISAF in Uruzgan. Vragen deed hij niets - dat liet Dittrich aan fractiegenoot Bakker over.

Dittrich zelf was zich overduidelijk aan het voorbereiden op het Kamerdebat van donderdag waarin - zo heeft de fractie eerder laten weten - D66 niet meer overtuigd kan worden maar wel zal proberen anderen van het eigen gelijk te overtuigen: niet gaan.

Voor zover dat evenwel aan de gang van zaken bij de hoorzitting viel af te leiden, zou het voor D66 wel eens een eenzaam avontuur kunnen worden, ook al maakt deze partij dan ook deel uit van de regeringscoalitie die heeft besloten 1.200 Nederlandse militairen naar de Afghaanse provincie Uruzgan te sturen.

De PvdA'er Koenders, die zijn oordeel voor zich hield, viel gisteren op door een wat je noemt constructieve benadering. Nadat Nieuwe Revu-journalist Arnold Karskens had uitgelegd dat Afghanen die met buitenlandse militairen samenwerken, 's nachts nog wel eens op een klop op de deur van strijders van de Talibaan kunnen rekenen, merkte Koenders bijvoorbeeld op dat dit voor veel landen geldt, waar we dan ook ter wille van vrede en stabiliteit militairen heen sturen.

Voor zover Dittrich en de zijnen dus donderdag, wanneer in de Kamer het finale debat over de missie naar Uruzgan plaatsvindt, op medestanders in hun 'nee' kunnen rekenen, gaat het eigenlijk om de usual suspects: GroenLinks en de SP.

Farah Karimi van GroenLinks liet gisteren na afloop van de hoorzittingen, die in totaal twaalf uur duurden, weten niet overtuigd te zijn - zoals verwacht. In het bijzonder baart haar zorgen dat, zoals de specialist in het militair strafrecht Geert Jan Knoops betoogde, er nog talrijke vragen bestaan rond de juridische gronden waarop Nederlandse militairen straks in Uruzgan eventueel aan preventieve aanvallen op Talibaan en andere gewapende groepen die het voorzien hebben op de ISAF-troepen, gaan uitvoeren. Knoops waarschuwde voor een herhaling van de zaak-Erik O., de militair die vervolgd werd omdat hij zich in Irak volgens het openbaar ministerie niet aan de schietinstructie, oftewel de Rules of Engagement zou hebben gehouden.

Met schrik realiseerden ook andere parlementariërs zich na Knoops uitspraken, dat zij bij al hun vele honderden vragen in openbare én besloten zittingen van de gecombineerde commissies Buitenlandse Zaken en Defensie van de Tweede Kamer, nu juist dat punt, van Rules of Engagement, buiten beschouwing hadden gelaten. Karimi wil er vandaag een extra, vertrouwelijke briefing met Nederlands hoogste militair, Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn over aanvragen - het moet vertrouwelijk omdat de Rules of Engagement militair geheim moeten blijven, teneinde de vijand niet te informeren over de vraag wanneer een militair nu wel of niet mag schieten. Andere partijen leken zich gisteravond tevreden te zullen stellen met een nadere toelichting door de minister van Defensie, donderdag in het debat, over de rechtspositie van de Nederlandse militairen in Uruzgan.

Voor Karimi is deze problematiek intussen een nieuw bewijs, dat het bij de missie helemaal niet gaat om 'wederopbouw', maar om een 'vechtmissie' die het roer overneemt van de Amerikanen. Zij wordt in haar afkeuring gesteund door de SP, en - zoals gezegd - D66. Maar daarmee is het aantal zekere opposanten wel zo'n beetje uitgeput, sinds de LPF heeft laten weten bij nader inzien toch met de missie te kunnen leven.

Er ging iets bijna bedwelmends uit van de lange stoet van deskundigen, die gisteren hun opwachting maakte in het Kamergebouw. Militair-deskundige, vertegenwoordiger van een ontwikkelingsorganisatie of kenner van Afghanistan - vrijwel allen bleken van mening dat het verdomd moeilijk wordt in Uruzgan, en dat het er hels gevaarlijk is. Maar er is geen keus, was ook bijna steeds de boodschap. Als de wereld niet wil dat Afghanistan weer een donker gat en broeinest van terroristen wordt, dan zal er ook in Uruzgan een begin moeten worden gemaakt met het bewerkstelligen van stabiliteit en veiligheid, en toevallig valt deze taak de Nederlanders toe. Of eigenlijk niet geheel toevallig - zoveel landen in de wereld zijn er nu ook weer niet met een leger dat deze taak aankan, merkten meerdere deskundigen op. Niet-gaan zou Nederland bovendien zwaar prestigeverlies doen leiden - vonden ook veel deskundigen.

Cruciaal blijft de rol van de PvdA, die enerzijds de gevaarlijke missie aan de door de regering vurig gewenste ruime meerderheid kan helpen, en anderzijds in zekere zin het kabinet-Balkenende in de dagen tussen kerst en nieuwjaar al door een crisis heen hielp, door niet aan te dringen op fundamentele spoeddebatten over de manier waarop premier Balkenende in eerste instantie er niet in was geslaagd de D66-ministers achter het kabinetsvoornemen te krijgen om troepen te sturen te krijgen. Zo'n debat, zo viel gisteravond uit één der coalitiefracties te horen, had immers makkelijk verkeerd kunnen aflopen voor het kabinet.

Dat gevaar van een kabinetscrisis leek gisteren geweken - Dittrich en andere D66-Kamerleden wilden gisteren niet terugkomen op eerdere dreigementen dat hun partij uit de coalitie zou stappen,als het toch tot het zenden van de troepen mocht komen. Maar het hangt er natuurlijk wel vanaf, wat er precies in het opschrijfboekje van Boris Dittrich staat.