'Wij willen geen proefdieren zijn voor Shell'

Terwijl Shell worstelt met grote problemen in Nigeria, komt ook een gasproject dichter bij huis, in het westen van Ierland, niet goed van de grond. Een deel van de lokale bevolking is er fel tegen.

Voor een hek met een bord van Shell probeert een half dozijn mannen en vrouwen zich warm te houden in de gure oceaanwind, die de westelijke kuststrook van Ierland zo vaak teistert. Nauwlettend houden ze vanuit de verte permanent in de gaten wat zich afspeelt op het terrein. Hier, bij het dorp Rossport, wil Shell een terminal bouwen voor gas uit een veld enige tientallen kilometers verderop in de Atlantische Oceaan.

Als het aan een deel van de lokale bevolking ligt, gaan de terminal en de bijbehorende pijpleiding echter niet door. Afgelopen zomer groeide het project plotseling uit tot een nationale kwestie, toen vijf tegenstanders in de gevangenis belandden na aanhoudend verzet tegen graafwerkzaamheden. De Rossport Five, zoals hun geuzennaam al snel luidde, zaten drie maanden in de gevangenis. Het leverde de actievoerders een golf van steunbetuigingen op, want de Ieren hebben vanouds een zwak voor rebellen.

'We konden en wilden niet toegeven', aldus onderwijzer Vincent McGrath, een van de vijf. 'Uiteindelijk lieten ze ons vrij. Het was een overwinning van het volk op de regering en de multinationals', stelt hij plechtig. In afwachting van een bemiddelingspoging door een Ierse oud-vakbondsman mag de bouw tot nader order niet worden voortgezet. Maar de activisten vertrouwen Shell voor geen cent en houden het terrein steeds in de gaten.

Vorige week maakte een onverwachte gast zijn opwachting in het gebied. In zijn hoedanigheid van commissaris bij Shell kwam oud-premier Wim Kok inspecteren hoe het met het project staat. Hij zou ook tegenstanders van het project ontmoeten. Volgens Susan Shannon, een Ierse woordvoerster die in allerijl door Shell vanuit Londen naar Ierland is overgeplaatst om het ongunstige tij te helpen keren, kwam Kok 'vooral om te luisteren'.

De bezwaren van de tegenstanders zijn tweeledig. 'Het is veel te gevaarlijk voor de mensen in de omgeving', stelt John Monaghan, een jonge man die zegt het bijna uitgestorven beroep van smid uit te oefenen. 'Sommige huizen staan maar op zeventig meter afstand. Shell wil bovendien een technologie gebruiken die niet eerder is toegepast. Wij willen niet als proefdieren dienen. Laat Shell het gas op zee bewerken in plaats van op land.'

Daarnaast wijzen de tegenstanders, verenigd in de beweging 'Shell to Sea', op de gevaren voor het milieu. In de fraaie baai van Rossport, een door de Europese Unie erkend natuurreservaat, komen onder meer zeeotters voor. Tot voor kort werden er zelfs dolfijnen gesignaleerd. 'Mijn familie woont hier al generaties lang en we willen het mooi houden', zegt McGrath voor zijn fraai gelegen huis, dat uitkijkt over de baai.

Het oliebedrijf ziet het project in heel andere termen. 'We hebben overal netjes toestemming voor gekregen', zegt Shannon. En de veiligheid? 'We willen juist met het oog op de veiligheid heel dikke pijpen gebruiken', zegt ze. 'Die pijpen kunnen volgens onze deskundigen een druk weerstaan die ruim twee keer zo hoog is als het maximum van het gas dat erdoorheen zal gaan.' De activisten bestrijden dat.

Juist om het mooie landschap te sparen, zegt Shell, is het concern bereid de terminal aan land wat meer landinwaarts te bouwen. Het bedrijf stelt verder dat het te duur is om het gas op zee te bewerken. Bovendien zou dat een constante bevoorrading van een groot platform met helikopters met zich meebrengen en ook daaraan kleven risico's. Shell is met 45 procent de belangrijkste partij in het project, het Noorse Statoil doet voor 36,5 procent mee en het Amerikaanse Marathon voor 18,5 procent. Shell is uitvoerder van het project.

De oliemaatschappij kan rekenen op de hartelijke steun van de Ierse regering. Die was zeer ingenomen met de vondst van het middelgrote gasveld in 1996. Dit kan, als het eenmaal goed is aangetapt, ruim tien jaar voorzien in zo'n 60 procent van de Ierse gasbehoefte. En dat tikt aan voor een land dat voor het leeuwendeel van zijn energiebehoefte afhankelijk is van importen uit het buitenland.

Ook onder een deel van de lokale bevolking is er wel degelijk steun voor het project, dat volgens schattingen van Shell zo'n 1.000 mensen ten minste drie jaar aan het werk kan houden. Ook actievoerder Monaghan erkent dat een deel van de bewoners positief staat tegenover het project. Een van hen is Thomas Joseph Carey, die een bedrijf heeft dat tractoren en andere grote machines verhuurt. 'Dit is een geweldig project voor de werkgelegenheid hier op een moment dat bedrijfstakken als landbouw en visserij steeds minder banen te bieden hebben', zegt hij. Het is volgens hem 'kolder' dat de pijpleiding gevaarlijk zou zijn. 'Shell houdt zich aan heel strenge veiligheidseisen.'

Het gemak waarmee de regering in Dublin achter Shell ging staan, irriteert echter anderen. Volgens hen heeft de regering een loopje genomen met de regels voor zulke projecten. Een bewijs temeer, zo zeggen ze, dat de regering de mensen in deze hoek van Ierland niet serieus neemt. 'Ierland wordt wel de Keltische Tijger genoemd wegens zijn sterke economische groei', zegt Monaghan, 'maar het westen van het land merkt er niets van.'

De tegenstanders identificeren zich intussen met het verzet van de Nigeriaanse Ogoni-stam tegen Shell. Voor het bouwterrein van de terminal hebben ze een aantal kruisen opgesteld met daarop de namen van de ter dood gebrachte schrijver Ken Saro-Wiwa en andere leden van de stam. Een bord licht toe: 'Vermoord door Shell in 1995.' Met hulp van een Ierse missionaris in Nigeria staan de actievoerders inmiddels met de Ogoni's in contact. De broer van Saro-Wiwa is hier zelfs al op bezoek geweest. Daarnaast mag de kwestie zich in de warme belangstelling verheugen van de internationale milieubeweging. Die heeft zelfs een solidariteitskamp in de buurt geopend. Dit voorjaar gaat dat weer open.

Shell zegt er echter niet over te peinzen het project te staken. Maar het zal hoe dan ook nog geruime tijd duren voordat Shell het eerste gas aan land kan halen, als het al ooit zo ver komt.

    • Floris van Straaten