'Warm eten belangrijker dan douchen'

Kwaliteit in een verpleeghuis is niet alleen een kwestie van organisatie, zegt hoogleraar Hamers. 'Belangrijker dan die vermaledijde douchebeurt is soms een spelletje doen.'

Verpleeghuizen worden te eenzijdig gecontroleerd. Dat zegt Jan Hamers, gezondheidswetenschapper en sinds oktober bijzonder hoogleraar Verpleging en Verzorging in Maastricht. De Inspectie voor de Gezondheidszorg neemt in de eerste plaats de organisatie de maat, het welzijn van bewoners is ondergeschikt. Terwijl juist hun kwaliteit van leven gemeten moet worden, zegt Hamers. 'Steeds meer mensen wonen in een verpleeghuis.'

Begrijp de hoogleraar niet verkeerd. De inspectie doet wat de wetgever van haar vraagt: controleren of in een verpleeghuis de voorwaarden voor goede zorg aanwezig zijn. En dan kom je vanzelf uit bij richtlijnen, protocollen, ondervoeding, valincidenten, medicijnverstrekking , en een bordje 'verboden te duiken' bij het loopbad. Maar verklaren die gegevens waarom het ene huis beter is dan het andere? En hoe kan het dat tegenover vijftien jaar alarmerende rapporten van de inspectie, de bewoners zelf veel minder negatief zijn? Negen op de tien bewoners is tevreden, constateerde het Sociaal-Cultureel Planbureau vorige maand.

Hamers: 'Je moet vaststellen dat de inspectie kwaliteit eenzijdig definieert. Het leefperspectief van de bewoner zelf is onvoldoende in beeld. Pas als er incidenten zijn of een inspecteur bij een bezoek doorvraagt, vangt hij daar een glimp van op. En dan blijken nog te veel verpleeghuizen georganiseerd zoals ziekenhuizen: taakgericht en medisch. Het personeel piekt 's ochtends. Verpleeghulpen nemen ieder een kant van de gang en werken naar elkaar toe: wassen, eten, wegen, wonden verzorgen en douchen.'

Wat is daar verkeerd aan?

'Het is ongelooflijk dat een dagelijkse douchebeurt synoniem is aan kwaliteit. Ik geef je op een briefje dat de meeste bewoners uit de verpleeghuizen niet elke dag een douche namen, voordat ze in het verpleeghuis woonden. Het is verkeerd om onze leefnormen te projecteren op een verpleeghuis. Daar zitten oudere mensen, met andere behoeften. Kijk eerst wat zij zelf willen.'

Nou?

'Die willen zelf kiezen wanneer ze warm eten.'

Bewoners die dementeren?

'Ja hoor, met hen kan je vaak nog heel goed communiceren. En anders vraag je het hun naasten. En dan willen ze ook echt warm eten. Andere bewoners willen uitslapen. En weer anderen vinden misschien een wandeling of een spelletje veel belangrijker dan die vermaledijde douchebeurt. Terwijl dat tegen het beroepsethos van een verzorgende indruist. Die moet de gang afwerken.'

Die kan helpen puzzelen in plaats van douchen.

'Precies, alleen gebeurt dat nog te weinig. Hier wreekt zich het feit van de gebrekkige opleiding. De meeste verzorgenden hebben te weinig opleiding om die afweging zelfstandig te kunnen maken. Zij vallen terug op traditie, gewoonte, hoe collega's hun werk doen. En dat zijn veel te weinig verpleegkundigen.'

Wat is wel goede verpleeghuiszorg?

'Zorg die én is afgestemd op een individuele bewoner én rekening houdt met professionele standaarden. Alleen, er is geen onderzoek gedaan waaruit blijkt waarom het ene verpleeghuis beter is dan het ander. Daarmee missen verpleeghuizen bouwstenen om de zorg te verbeteren. Maar dat kan je de inspectie niet verwijten.'

Wie wel?

'De politiek misschien. Die draait maar door in een tredmolen van hypes en incidentenpolitiek. Intussen wordt er intern wel gediscussieerd over kwaliteit. Cliëntenraden peilen tevredenheid van bewoners. Grote zorgverzekeraars Achmea, CZ en VGZ willen verpleeghuizen gaan keuren op hun leefomgeving, op straffe van een financiële korting. En de eigen koepelorganisatie Arcares publiceert vanaf volgend jaar een landelijke vergelijking tussen verpleeghuizen op internet. De inspectie levert aan hen de informatie over ondervoeding, doorliggen, vallen en medicijngebruik. En een onderzoeksbureau vult dat aan met bewonersenquêtes over de bejegening door het personeel, hulp bij douchen en of het eten lekker smaakt.'

Welk lijstje is het beste?

'Geen enkel. Iedereen heeft nu zijn eigen recept. Ik zou veel liever een combinatie zien die leidt tot een uniforme standaard.'

Waar zou u naar kijken als u een verpleeghuis de maat neemt?

'Veel meer naar bewonersenquêtes en cijfers dan naar richtlijnen en incidenten. Ik zou kijken naar het percentage doorligwonden en incontinente bewoners, een hoog percentage kan wijzen op gemakzucht. Ik zou willen weten hoeveel vrijheidsbeperkende maatregelen het huis in een maand tijd toepast. Ik zou op zoek gaan naar wat een verpleeghuis doet aan pijnbestrijding. Verder moet je de tevredenheid van bewoners en personeel jaarlijks peilen. Vraag ze naar hun werk- of woonomstandigheden. Bewoners bijvoorbeeld: liggen die de hele dag in bed of maken ze weleens in een rolstoel een wandeling? En is er ruimte voor een praatje met de verzorgenden en medebewoners? Dat is misschien nog wel het belangrijkst voor ouderen. Ouderen die hun levensverhaal kunnen doen, en ervaringen kunnen uitwisselen, hebben meer kwaliteit van leven. Een verpleeghuis dat daaraan bijdraagt doet het goed.'

    • Wubby Luyendijk