Uitvinder van de videokunst

Het was een gelukkige samenloop van omstandigheden die op een avond in 1965 leidde tot de ontdekking van een nieuw kunstmedium. De Koreaan Nam June Paik, die tot dan toe naam had gemaakt als performancekunstenaar, had zojuist in New York de eerste draagbare videocamera van Sony aangeschaft. Op weg naar huis raakte hij vast in een file die was veroorzaakt door het bezoek van Paus Paulus VI. Paik legde de stoet vast en vertoonde de opnames diezelfde avond in het New Yorkse kunstenaarscafé Café a Go-Go. De gebeurtenis wordt nog altijd gezien als de geboorte van de videokunst.

Nam June Paik in 2004 voor zijn installatie 'Global Groove' Foto AP ** FILE ** Korean-born artist Nam June Paik sits in front of his installation "Global Groove 2004" at the German Guggenheim Museum in Berlin in this Friday, April 16, 2004 file photo. Paik, known as the inventor of video art, died Sunday night, Jan. 29, 2006 of natural causes at his Miami apartment according to a statement on his Web site. He was 74. (AP Photo/Markus Schreiber) Associated Press

Nam June Paik, die sindsdien geldt als de vader van de videokunst, overleed gisteravond op 74-jarige leeftijd in zijn huis in Miami. Hij was sinds 1996, toen hij getroffen werd door een beroerte, gedeeltelijk verlamd.

Paik, die sinds 1964 in de Verenigde Staten woonde, behoorde tot de generatie kunstenaars die vol verwachting had uitgekeken naar de introductie van de televisie, maar er al direct op uitgekeken raakte. Voor kunstuitingen bleek op het nieuwe massamedium geen plaats, en dus werd de televisie onderwerp van spot. Onder het motto 'tv heeft de intellectuelen lang genoeg gemarteld, nu wordt het tijd dat de intellectuelen de tv martelen', bracht hij vervormingen, vertragingen en verkleuringen aan in de beelden. Op zijn eerste solotentoonstelling Exposition of Music-Electronic Television (1963), in het Duitse Wuppertal, stapelde hij televisietoestellen als nutteloze blokken op elkaar. In een later werk, het wereldberoemde Magnet TV uit 1965, verstoorde Paik de tv-beelden door er een krachtige magneet op te zetten.

De in 1932 in Seoul geboren Paik vluchtte in 1949 naar Japan en volgde aan de universiteit van Tokio de studies muziek- en kunstwetenschappen, westerse esthetica en filosofie. In 1956 reisde hij naar Europa om in München muziekgeschiedenis te studeren. Hij ontmoette er de toonaangevende avant-gardecomponisten Karlheinz Stockhausen en John Cage, wiens ideeën over performancekunst van grote invloed op hem waren. Paik, die zich aansloot bij de Fluxus-beweging, experimenteerde in deze tijd met weggegooide audiotapes die hij vond in radiostudio's. In latere werken, zoals de scandaleuze operaSextronique (1967) vermengde Paik muziek met moderne elektronica, bijvoorbeeld door een celliste topless en met een televisietoestel op haar hoofd cello te laten spelen.

In 1974 maakt Paik een beeld dat inmiddels tot icoon van de videokunst is uitgegroeid. Deze TV Buddha bestaat uit een bronzen beeld van een mediterende boeddha die voor een monitor zit en op het scherm naar een live registratie van zichzelf staart. Met het werk leek Paik de tegenstellingen tussen de mystieke oosterse wereld en de moderne westerse levensstijl te willen benadrukken.

Vanaf het midden van de jaren zeventig worden de installaties van Nam June Paik steeds omvangrijker. Hij begint met het bouwen van muren van videomonitoren, die hij onder meer tentoonstelt op de Documenta in Kassel en de Biennale van Venetië. Daarmee is de Koreaan van grote invloed geweest op een generatie van videokunstenaars na hem, onder wie Bill Viola, Bruce Nauman en Gary Hill. Voorts heeft Paik zichzelf onsterfelijk gemaakt als schepper van de term 'informatiesnelweg' en de slogan 'de toekomst is nu'.

Nam June Paik zal deze week in New York begraven worden.