'Het is helemaal voorbij met de kerk in Ierland'

Ierland seculariseert snel. Seksschandalen van priesters brengen de katholieke kerk verder in het nauw. In naam blijven de Ieren katholiek, maar velen komen zelden in de kerk.

'Je wilt weten hoe het met de katholieke kerk in Ierland is gesteld', lacht een grote, zware man in The John Barry, een pub aan het oude vissershaventje van Wexford aan de Ierse oostkust. 'Dat kan ik je zeggen: met de kerk is het helemaal voorbij, finished. We zitten 's zondags echt liever hier dan bij de mis.' Dan neemt hij een grote teug uit zijn glas Guinness en op het zelfde moment zet een bandje in de hoek weer een oude Ierse melodie in, die vele aanwezigen luidkeels meezingen. Einde discussie.

Ook elders in het stadje, vorig najaar het middelpunt van een schandaal met priesters die kinderen seksueel bleken te hebben misbruikt, wekt het thema 'katholieke kerk' niet de minste geestdrift meer. In een broodjeszaak kijkt een jonge vrouw de correspondent aan alsof hij haar een oneerbaar voorstel heeft gedaan. Praten over de kerk is wel het laatste waarin ze zin heeft op haar vrije zondag. Ze winkelt liever - veel zaken zijn tegenwoordig ook 's zondags open.

Het rooms-katholieke geloof, dat toch al geen schaduw meer was van de almachtige institutie van nog maar een paar decennia geleden, heeft de afgelopen maanden opnieuw drastisch aan gezag ingeboet. In oktober bleek uit een onderzoek in het bisdom Ferns, waaronder Wexford valt, dat alleen daar al tientallen priesters werden verdacht van seksueel misbruik van meisjes en jongens door de jaren heen. Bovendien had de kerk getracht zulke zaken in de doofpot te stoppen, zonder consideratie met de slachtoffers.

Ook elders in het land regende het plotseling beschuldigingen van misbruik door priesters. Juist vorige week werd verder bekend dat een 73-jarige priester, pater Mossie Dillane, in het westen van Ierland al jaren een relatie had met een 31-jarige onderwijzeres. Eind vorig jaar werd er een kind uit geboren. De plaatselijke bisschop dwong de priester daarop tot terugtreden. Pijnlijk voor de kerk was dat pater Dillane, een joviale figuur, niet alleen uit eigen parochie maar uit het hele land een lawine van steunbetuigingen kreeg.

De Ierse staatstelevisie RTE riep kijkers naar aanleiding van de kwestie prompt op te reageren op de vraag of het celibaat voor priesters moest worden afgeschaft. Ja, vond 92 procent aan het einde van de avond, nee, zei 8 procent.

De affaire-Dillane deed denken aan een schandaal uit 1992, dat veel Ieren destijds diep schokte. Toen bleek dat bisschop Eamonn Casey, een van de meest gerespecteerde katholieke geestelijken, er een vriendin op had na gehouden, bij wie hij een kind had verwekt.

De Ieren hebben de laatste jaren in gestrekte draf de achterstand op hun geseculariseerde Europese geloofsgenoten ingehaald. In naam zijn ze nog wel katholiek, maar behalve bij trouwerijen en begrafenissen zetten de meesten zelden of nooit meer een voet in de kerk. Laat staan dat ze zich door priesters laten vertellen hoe ze zich door het leven heen moeten slaan.

Pater Paul Tighe, die behalve als docent theologie ook als woordvoerder van aartsbisschop Diar-muid Martin van Dublin optreedt, ontkent niet dat het moeilijke tijden zijn voor de kerk. Volgens hem heeft de neergang te maken met de aard van het katholicisme in Ierland. 'Dat was altijd meer volks en vroom dan intellectueel', zegt Tighe, in zijn kantoor naast het aartsbisschoppelijk paleis. De meeste mensen gingen volgens hem niet zozeer naar de kerk omdat ze een diepe religieuze overtuiging hadden, maar omdat dat nu eenmaal gebruikelijk was. Het vergde destijds grote moed niet naar de kerk te gaan. Tighe: 'De kerkleiding werd nooit intellectueel uitgedaagd en werd daardoor zelfgenoegzaam. Daardoor hebben die misstanden zich kunnen ontwikkelen.'

Dat laatste betwijfelen velen. 'Die priesters houden zich zelf niet aan wat ze de mensen in hun preken voorhouden', zegt een taxichauffeur in Dublin. 'Ik ga daarom allang niet meer de kerk.'

Ook Deirdre Fitzpatrick van One in Four, een organisatie die slachtoffers van kindermisbruik bijstaat, is sceptisch. 'Wij zijn helemaal niet overtuigd van de goede wil van de kerk', zegt ze. 'Veelzeggend is dat het Vaticaan nooit de moeite heeft genomen op de zaak te reageren, laat staan zich te verontschuldigen bij de slachtoffers.' Veel slachtoffers worstelen nog altijd met trauma's, ook al zijn ze inmiddels vaak allang volwassen. Slechts een minderheid van de daders is veroordeeld, omdat het vaak moeilijk was misbruik jaren later nog te bewijzen.

'Bij de kinderen leidde dat tot psychische problemen', zegt Fitzpatrick van One in Four, een organisatie vernoemd naar de kans die elk kind statistisch loopt om op enig moment het slachtoffer van seksueel misbruik te worden (niet uitsluitend door priesters overigens). 'Het werd soms nog erger', aldus Fitzpatrick, 'als ze het wel aan hun ouders vertelden, maar als die het niet wilden geloven. Bij veel kinderen leidde het misbruik tot diepe onzekerheid en een gevoel van schaamte.'

De discussie over het celibaat brengt de kerk nog verder in verlegenheid. In het plaatsje Ferns, gelegen in het gelijknamige bisdom 100 kilometer ten zuiden van Dublin, leidt de vraag of priesters moeten kunnen huwen zelfs meteen tot een verwoed debat tussen een groepje bejaarden, nog altijd de meest volgzame gelovigen.

'Het celibaat moet blijven', zegt een man met wit haar en lachend voegt hij er aan toe: 'Jezus zei al dat je niet twee meesters tegelijk, namelijk de Heer en je vrouw, kunt dienen.' Maar een andere man betoogt met evenveel passie dat het uit de tijd is het celibaat aan priesters op te leggen. 'Het gaat er uiteindelijk toch om of je een goed mens bent en andere mensen helpt, niet of je al dan niet een vrouw hebt.'

Pater Tighe blijft ondanks alles hoopvol over de toekomst van de kerk. 'De boodschap van Christus blijft actueel en ik weet zeker dat veel ouders hun kinderen een gevoel van liefde en altruïsme willen meegeven, een besef dat er meer is in het leven dan alleen maar winkelen en consumeren.'

Maar het tij is ongunstig, weet ook hij. Het vroeger zo gerespecteerde priesterambt heeft alle aantrekkingskracht op jongeren verloren en de Ierse samenleving is totaal veranderd. Lachend vat de 47-jarige priester zelf de veranderingen aanschouwelijk samen. 'Toen ik opgroeide werd een drogist er nog hevig op aangekeken als hij condooms verkocht, nu verslijt iedereen een drogist die dat niet doet juist voor gek.'