'Europa is in groepstherapie'

Wetenschappers, kunstenaars en politici bogen zich in Salzburg, Oostenrijk, over de vraag: hoe nu verder met Europa? 'Verwacht van politieke krachten geen orgasme.'

Kunstenaars en wetenschappers hebben bijgedragen aan de identiteit van Europa maar politici niet, zei de dirigent. 'We herdenken nu de overal 250ste geboortedag van Mozart, maar is het denkbaar dat over 250 jaar nog iemand zich een politicus van deze tijd kan herinneren', luidde afgelopen zaterdag in Salzburg tijdens een conferentie over de toekomst van Europa zijn retorische vraag. Het antwoord kwam kort daarop van de Oostenrijkse kanselier Wolfgang Schüssel. Deze wilde over 250 jaar helemaal niet herinnerd worden, 'want', zo zei hij, 'het zijn vooral dictators die nog zo lang in de geschiedenis blijven voortleven'.

Het was een bont gezelschap dat vrijdag en zaterdag bijeen was gekomen in Mozarts geboorteplaats om zich onder de titel the Sound of Europe te buigen over het zo in verwarring lijkende continent. Een 'groepstherapie', noemde voorzitter Barroso van de Europese Commissie het na afloop, over Europa en zijn identiteit.

Oostenrijk, momenteel roulerend voorzitter van de Europese Unie, wordt geacht in juni van dit jaar een tussenstand op te maken van het debat over de voortgang van de Europese Grondwet. De regeringsleiders van de EU besloten vorig jaar juni tot een 'reflectieperiode' nadat de bevolkingen van Frankrijk en Nederland in referenda de Grondwet hadden afgewezen. Sindsdien zitten de Europese leiders in de luisterstand.

Als vervolg op de tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap (tweede helft 2004) door het Nexus instituut georganiseerde conferenties over het wezen van Europa, besloot Oostenrijk in de geboorteplaats van Mozart en op diens geboortedag met behulp van hetzelfde instituut een nieuwe bijeenkomst tussen wetenschappers, kunstenaars en politici te houden.

Waarom dat Verenigd Europa? Hebben politici wel een helder antwoord op die vraag? Theaterregisseur Jürgen Flimm zei politici te horen zeggen dat Europa één moest zijn om de Chinese uitdaging te lijf te kunnen gaan. Maar was dit nu werkelijk alles? 'Als men niet weet waar men vandaan komt, heeft men ook geen toekomst', hield hij de politici voor. Beseffen politici wel voldoende dat toeristen niet naar plaatsen als Rome en Salzburg trekken om bankgebouwen te bekijken, vroeg fotograaf Oliviero Toscani zich hardop af.

Voor de politici was het een les in nederigheid. Natuurlijk moesten de Europese landen zich ook met hun gezamenlijke waarden bezighouden, zei de Nederlandse premier Balkenende. Als Europa louter een economisch project wordt heeft het geen toekomst, stelde zijn Franse ambtgenoot De Villepin. Maar het antwoord op de vraag hoe dat dan op een adequate wijze zou moeten gebeuren, bleef uit.

Dominique Moïsi van het Frans Instituut voor Internationale Betrekkingen zei dat de hoop moest worden gevestigd op vrouwen, bedrijven, mensen uit de nieuwe lidstaten en immigranten. Allen hebben geloof in de toekomst in het besef dat deze beter zal zijn dan hun verleden.

Het was in elk geval een vrouw die haar collega-politici met een nuchtere constatering opriep tot bescheidenheid. In dit geval de Letse president Vaira Vike-Freiberga. 'Politiek is gewoon niet sexy', zei ze. 'Verwacht van politieke krachten dan ook geen orgasme.'

    • Mark Kranenburg