Doemscenario: niemand wil praten

De overwinning van Hamas stelt de EU voor een groot dilemma. Hoe voortaan om te gaan met de Palestijnse gebieden? Islamoloog Kepel ziet niet onmiddellijk een uitweg naar vrede.

Gilles Kepel Foto Bloomberg This is an undated handout of historian Gilles Kepel. In his book ``The War for Muslim Minds'' Kepel is the modern-day historian who can write dispassionately about both sides of the war on terror. Source: Harvard Press via Bloomberg News. BLOOMBERG NEWS

Hoe moet Europa reageren op de verkiezingszege van Hamas. De aanvankelijk als 'weinig voorstellende' aangekondigde reguliere vergadering van de ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel van vandaag heeft opeens een heel andere dimensie gekregen. Het Westen heeft sinds vorige week te maken gekregen met nieuwe realiteiten in het Midden-Oosten.

Een duidelijk advies kon de Franse islamoloog Gilles Kepel niet geven aan EU-buitenlandcoördinator Javier Solana toen deze hem het afgelopen weekeinde hierom vroeg in de marge van een conferentie over Europa in Salzburg. Kepel bracht vooral bezorgdheid over. 'Ik denk dat het ontzettend moeilijk voor Hamas zal worden zijn overweldigende verkiezingsoverwinning om te zetten in regeringsbeleid', zegt Kepel in een gesprek.

'Als Hamas een regering wil vormen en daden wil laten zien, zal het in overleg moeten treden met de internationale gemeenschap. Met de Europese Unie bijvoorbeeld die doorgaans de rekeningen betaalt in de Palestijnse gebieden. Maar Brussel kan geen beweging subsidiëren die de vernietiging van de staat Israël in haar handvest heeft staan en die gewapende strijd niet afwijst. Dat zou zelfmoord voor de Europese politici zijn.'

De angst van Kepel is dat niemand met elkaar wil praten en dat de verhouding tussen de Palestijnen en Israël dezelfde wordt als voor de vredesconferentie van Madrid, in het begin van de jaren '90.

'Israël wil niet met Hamas praten en Hamas beweegt ook niet. Ik denk ook dat Hamas op dit moment weinig kan. Het succes van Hamas heeft aangetoond dat sociale activiteiten gecombineerd met militaire acties kunnen leiden tot een politieke overwinning. Maar het maakt van Hamas nog geen politieke partij. Integendeel, het is geen politieke partij, het heeft geen hiërarchische structuur en Hamas heeft dan ook niet de mogelijkheid om mensen te disciplineren.'

'De PLO kon indertijd dankzij het toen nog geldende gezag van Yasser Arafat het geweld afzweren. Maar ik zie niemand in Hamas die zo'n rol kan spelen. De enige die daartoe in staat zou zijn geweest, was (de in maart 2004 door Israël geliquideerde) Ahmed Yassin. Hij beschikte over charisma en had oplossingen kunnen doordrukken. Ik geloof niet dat iemand als Mahmoud Zahar hierin geïnteresseerd is. De aanvoerder bij de verkiezingen Ismail Haniyeh heeft niet de massa achter zich en de zich in Syrië bevindende Khaled Meshaal is in het geheel niet geïnteresseerd in oplossingen.'

En zodoende zit het Westen ook met een probleem?

'Absoluut, want het weet niet met welke Hamas het moet praten. En het wordt een probleem voor Israël, want daar zijn volgende maand verkiezingen. Kijken we naar het verleden, dan betekent een sterk Hamas een sterke Netanyahu. Veiligheid zal weer hét verkiezingsthema worden.'

Wat staat Europa te doen?

'Op dit moment niet veel meer dan wat je al ziet gebeuren: Hamas onder druk zetten zich als verantwoordelijke partner op te stellen. Voor het Midden-Oosten geldt toch dat de Amerikanen het maal bereiden en de Europeanen de afwas kunnen doen. Nu de kok een serieuze fout heeft gemaakt door zich zo op de populariteit van Hamas te verkijken, kunnen de Europeanen even niet afwassen.'

In Davos heeft de Turkse premier Erdogan zich opgeworpen als bemiddelaar. Is dat een mogelijkheid?

'De Turken hebben goede banden met Israël. Hij kan het proberen. Maar Erdogan hoopt natuurlijk ook een positie te krijgen in de relaties met de EU. Iemand die hierin succes boekt, kan later moeilijk geweigerd worden als EU-lid.'

Zal Hamas' overwinning radicale moslims in Europa beïnvloeden?

'Het zal hen niet onverschillig laten. Het Palestijnse vraagstuk is voor veel moslims in Europa enorm belangrijk is voor hun identificatieproces. De overwinning van Hamas laat zien dat gewapende strijd en geweld tot politiek succes leidt. Dit is natuurlijk een gevaarlijk voorbeeld. Daarom moet het Westen al zijn capaciteiten aanwenden om sociale integratie te bevorderen. De jongeren moeten zich met Europa kunnen identificeren en niet met Hamas. Anders kunnen we nog grote moeilijkheden verwachten.'

    • Mark Kranenburg