Cavaillé-Coll

Jan Jongepier: 'Het grote Cavaillé-Coll-orgel in Haarlem is uniek voor ons land. Het is een typisch Frans symfonisch orgel waarvoor componisten als Franck, Widor, Vierne en Guilmant hun concertmuziek schreven. Franse organisten concerteerden ook in kerken en zelfs tijdens diensten had hun spel theatraliteit. Widor en Guilmant hebben dit orgel in het atelier van Cavaillé-Coll gedemonstreerd toen het definitief werd gekocht voor het Amsterdamse Paleis voor Volksvlijt.'

Henk Kooiker en Jan Jongepier (Foto Jørgen Krielen) Inwijdingsconcert: Holland Symfonia o.l.v. Ermanno Florio met Jos van der Kooy en Christine Kamp (orgel): 3/2 19.30 uur. Res.: (023) 5121212. 26-01-2006 Haarlem Jan Jongepier (r) en ...? Jorgen Krielen Krielen, Jørgen

Jan Jongepier en Henk Kooiker waren de adviseurs bij de restauratie van het Cavaillé-Coll-orgel in de Haarlemse concertzaal Philharmonie door de Zaanse firma Flentrop. Het orgel van de beroemde Franse orgelbouwer raakte in het Paleis voor Volksvlijt in onbruik. In 1916 werd het orgel gekocht voor Haarlem, zodat het in 1929 de brand van het Paleis overleefde. Het gerestaureerde orgel wordt 3 februari ingewijd tijdens een concert met muziek van Franck, Widor, Debussy, Ravel, Vierne en Respighi, waarbij organist Jos van der Kooy ook improviseert. Christine Kamp speelt het Orgelconcert van Vierne, ooit één keer uitgevoerd in de VS, daarna zoekgeraakt, 75 jaar later teruggevonden en nu door Kamp weer speelklaar gemaakt.

Het gerestaureerde instrument is een aanwinst voor het toch al rijke Haarlemse orgelbezit. De Bavo tegenover de Philharmonie heeft sinds 1738 het wereldberoemde Müllerorgel, waarop de 10-jarige Mozart in 1766 speelde, later gevolgd door Händel, Liszt en Mendelssohn. De Kleine Zaal van de Philharmonie krijgt deze zomer nog een Italiaans barokorgel, door het herbouwen van een oud instrument met veel pijpwerk uit 1720.

Kooiker: 'Bij de plaatsing van het orgel in 1924 en bij een restauratie in 1965 is veel veranderd en gemoderniseerd aan het orgel. De 3000 pijpen waren nog goeddeels origineel, maar de rest was dat nog maar voor veertig procent. Toen bleek dat windladen van dit orgel waren gebruikt voor een orgel in Ottersum. Die zijn teruggekocht en gerestaureerd, net als een register dat was geplaatst in de kerk in Barendrecht.'

Jongepier: 'Het orgel is nu vrijwel in de originele staat uit 1875. Het typisch Franse geluid is terug met het oude mechanische windsysteem met Barker-machines. In 1924 was het kennelijk te gecompliceerd om dat opnieuw uit te regelen. Het orgel had vanaf 1916 in kisten in een bollenschuur gelegen en moest weer helemaal in elkaar worden gepuzzeld.

'Er is hier veel orgelrecherche en orgelarcheologie gebeurd. De porseleinen naamplaatjes van de registerknoppen zijn ook nog origineel. In 1924 waren ze bij de installatie van een nieuwe pneumatische speeltafel boven de trekknopjes aangebracht. In 1965 is er een nieuwe speeltafel gekomen en toen zijn ze op een plank aangebracht en als een relikwie in het orgel gelegd. Die hebben we nu weer kunnen aanbrengen.

'De orgelbank is ook nog de authentieke. In 1965 vonden ze dat hij niet meer paste bij de nieuwe speeltafel. De Haarlemse organist Albert de Klerk zette hem thuis in zijn studeerkamer. Na zijn overlijden in 1998 kwam hij bij een leerling en die heeft hem ter beschikking gesteld. De bank waarop Widor en Guilmant hebben gezeten, staat er weer. Prachtig, toch ?'

Inwijdingsconcert: Holland Symfonia o.l.v. Ermanno Florio met Jos van der Kooy en Christine Kamp (orgel): 3/2 19.30 uur. Res.: (023) 5121212.

    • Kasper Jansen