VS en Europa broeden op strategie Hamas

Europa en de Verenigde Staten streven naar eensgezindheid in hun opstelling tegenover Hamas. De vraag is niet langer óf er met Hamas moet worden samengewerkt, maar hoe. Geld is een belangrijk drukmiddel.

In de Verenigde Staten en Europa is opvallend gematigd en eensgezind gereageerd op de spectaculaire verkiezingsoverwinning van Hamas in de Palestijnse gebieden. De reacties zijn anders van toon dan de woorden ('compleet andere situatie') van EU-buitenlandcoördinator Javier Solana afgelopen donderdag, direct na het bekend worden van de eerste verkiezingsprognoses. Het eerste doel van Europa en Verenigde Staten is vooralsnog om gezamenlijk op te trekken. Reacties waarin het begrip 'afwachten' het centrale element vormt, helpen daarbij.

Het commentaar van de Europese Unie waarin werd gesteld dat zal worden samengewerkt met elke Palestijnse regering die vrede, democratie en het bestaan van de staat Israël respecteert, werd een half etmaal later gevolgd door een soortgelijke verklaring van het 'Midden-Oosten kwartet', bestaande uit de Verenigde Naties, de Verenigde Staten, de Europese Unie en Rusland. Daarin wordt nog eens gezegd dat er een fundamentele tegenstrijdigheid bestaat tussen activiteiten van milities en het opbouwen van een democratische staat.

Helemaal verrassend zijn de jongste ontwikkelingen in het Midden-Oosten niet voor de Europese ministers van Buitenlandse Zaken. 'Er zal in het bijzonder aandacht worden besteed aan de verwachte succesvolle uitkomst van de verkiezingen voor Hamas', stond al begin vorige week in een van de voorbereidende notities voor de vergadering van de EU-ministers van Buitenlandse Zaken van aanstaande maandag. Het agendapunt heeft wel een andere lading gekregen nu duidelijk is geworden dat Hamas een absolute meerderheid heeft gehaald. De vraag is niet langer óf er met Hamas moet worden samengewerkt, maar hoe.

Dat geldt ook voor de Verenigde Staten. Zo acht Steven Cook, Midden-Oosten deskundige van de in New York gevestigde Council on Foreign Relations, het goed mogelijk dat op een lager niveau gesprekken tussen de VS en Hamas zullen plaatsvinden. 'Op den duur zal dat vanzelf tot pragmatische arrangementen leiden', meent Cook.

Bepalend voor de opstelling van het Westen is de bereidheid van Hamas af te zien van geweld en terreur tegen Israël en de erkenning van het bestaansrecht van Israël. Daarbij beschikt vooral de Europese Unie over één belangrijk wapen: geld. De EU is de grootste donor van de Palestijnse Autoriteit. Volgens een woordvoerder van de Europese Commissie gaat het om 280 miljoen euro per jaar, maar gaat slechts een kwart van dit bedrag direct naar de Palestijnse Autoriteit. Zij zegt dat de EU ook nu al strenge voorwaarden verbindt aan donaties. Zo zou het laatste deel van het bedrag vorig jaar niet zijn overgemaakt, omdat onvoldoende werd voldaan aan de voorwaarde van democratie.

Volgens Dominique Moisi, van het in Parijs gevestigde Frans Instituut voor Internationale Betrekkingen, zal de Unie de financiële bijdragen 'absoluut' als drukmiddel moeten gebruiken. Op voorhand Hamas uitsluiten, zoals de Israëlische regering gisteren na spoedberaad aankondigde, acht hij geen reële mogelijkheid. 'Hamas is na de verkiezingen een gelegitimeerde en dus politieke factor geworden.'

In de Verenigde Staten wordt zeer uiteenlopend gedacht over het nu al dreigen met het dichtdraaien van de geldkraan. Martin Indyk, ex-adviseur van president Clinton en nu werkzaam bij het progressieve Brookings instituut, wijst erop dat stopzetting van de steun de Palestijnse Autoriteit in handen van Iran zal drijven. Een argument dat het in de VS op dit moment erg goed doet, omdat de nucleaire ambities van Iran als het grootste gevaar voor de Amerikaanse veiligheid worden beschouwd.

Bovendien beperkt de brede behoefte om één lijn met Europa te trekken de mogelijkheden om de steun aan de Palestijnse Autoriteit in te trekken, aldus verscheidene deskundigen. Tekenend is de reactie van Oliver North, bekend van de Iran/Contras affaire in de jaren tachtig. Hij is tegenwoordig commentator van het conservatieve Fox News, de beste bekeken Amerikaanse nieuwszender die in het algemeen laatdunkend is over samenwerking met het praatgrage en slappe Europa, zoals ze dat in de VS noemen. Ook North bepleit nu dat de VS eerst een gezamenlijke strategie met Europa ontwikkelt, en pas daarna eventueel stappen tegen Hamas zet.