Surrealistische gorillavrouwen

Tentoonstelling: Elly Strik: Gorillas, Girls and Brides. Tentoonstelling in museum de Pont, Wilhelminapark 1, Tilburg. T/m 12 maart. Di - zo 11-17 uur.

Elly Strik: 'Fay Wray' (lakverf en olieverf op papier, 2004, 3,20 x 2,05 meter, foto Peter Cox )

Misschien komt het doordat ze in Brussel woont, stad van René Magritte, dat de tekeningen van Elly Strik (Den Haag, 1961) meer en meer de invloeden van het surrealisme vertonen. Dit uit zich in absurdistische, uit een droomwereld afkomstige taferelen, en in een figuratie die gaandeweg gedetailleerder wordt.

Een reeks tekeningen uit 2004/2005, te zien in De Pont, heeft als onderwerp de Amerikaanse Guerilla Girls. De Guerilla Girls zijn een ondergrondse groep van kunstenaressen in New York die sinds 1985 actie voeren tegen discriminatie in de kunst. Wanneer ze in het openbaar optreden dragen ze gorillamaskers en gebruiken ze de namen van bekende kunstenaressen uit de geschiedenis. Omdat ze, net als zoals Robin Hood, Batman en Zorro, gemaskerde wrekers zijn, hebben ze zich verplicht tot geheimhouding van hun identiteit.

Striks tekeningen in De Pont hebben het voor haar gebruikelijke grote formaat van ca. 320 x 200 cm. Zij schildert met verschillende materialen - olieverf, lakverf, grafiet - op het dikke papier, in lichte, transparante kleuren. Iedere tekening in de reeks toont een deels ontklede vrouw met een gorillamasker, zoals een bruid die haar jurk tot op de heupen laat zakken en ons met opengesperde gorilla-neusgaten grijnzend aankijkt.

Strik is al lang bezig met het thema van de bruid. In 1998 schilderde zij een bruid als een zwarte monoliet tegen een lichte gelige achtergrond. Een raadselachtig, monumentaal, grotendeels abstract beeld, dat de beschouwer veel ruimte laat voor de verbeelding. Bij de Guerilla Girltekeningen is die ruimte meer ingevuld, door maskers met verschillende gezichtsuitdrukkingen en door een gedetailleerde weergave van pruiken en kleding. Strik zoekt, zo lijkt het, naar een botsing tussen verschillende beeldende tradities.

De tekeningen roepen associaties op met negentiende-eeuwse, symbolistische thema's, zoals de dans van Salomé, Judith en Holofernes' De dood en het meisje. Steeds gaat het over de archetypische tegenstelling tussen schoonheid en onschuld van de jonge vrouw en ouderdom, wellust, verraad, gevaar. Met de Guerilla Girls heeft Strik een nieuwe variant aan het genre toegevoegd. Zo is Fay Wray, titel van de schildering van de bruid die haar jurk laat zakken (naar de actrice die in 1933, in de oorspronkelijke versie, de tegenspeelster was van King Kong) volgens een toelichting van Strik het beeld van de 'verschrikkelijke oermoeder'.

In deze tekeningen zit een grote spanning tussen aan de ene kant de anekdotiek van het thema, verbeeld door maskers en jurken, en aan de andere kant de abstractie, of de zelfstandige zeggingskracht, van de schildering. Strik is zeer virtuoos met kleur, textuur en compositie, zoals Fay Wray laat zien. Bij de armen, waar het kant naar beneden valt, is de jurk stoffelijk, witte textiel. Naar beneden toe is de jurk een leegte uitgespaard in het groene vlak. Prachtig is de vlakverdeling van wit, groen en blauw, met een horizon ter hoogte van de borsten.

Strik slaagt er niet overal in om de spanning tussen verf en afbeelding zo hoog op te voeren als hier. In E.S. (een quasi-zelfportret met roze rokje en een grote roze strik) heeft de anekdotiek de overhand gekregen. Dit gaat ten koste van dubbelzinnigheid, van openheid. Die dubbelzinnigheid is er wél weer in een ander werk, The Same. Een meisje in een dunne, gestippelde jurk en cowboylaarzen trekt het masker van haar hoofd. Het meisje is een immateriële verschijning, zij maakt zich ternauwernood los van het vlak. Maar de haardos die tevoorschijn komt onderscheidt zich niet van het haar van de gorilla.