Spoken scheren langs de volle maan

Filmcriticus Noel Vera laat in een retrospectief zien dat de Filippijnse film niet onderdoet voor Hollywood.

Uit: A Short Film about the Indio Nacional

Een kruising tussen Amerikaanse B-films uit de jaren vijftig en Italiaans neorealisme, zo omschrijft de Filippijnse regisseur Tikoy Aguiluz de cinema van zijn land. Een vreemdere combinatie is niet denkbaar.

Aguiluz is een van de kopstukken van de alternatieve Filippijnse filmscène. Zijn films mengen bij voorkeur nog meer periodes en stijlen: zoals vrijmoedige seks en politieke kritiek, documentaire en genrefilm. Hij is door criticus Noel Vera meegenomen naar het Filmfestival Rotterdam, waar aldus Vera 'een zeer schetsmatig overzicht' van de Filippijnse film te zien is. Een beginnetje, dat naar meer smaakt. Met het grotestadsrealisme-meets-expliciete-seks-en-geweld van Aguiluz' eigen Boatman (uit 1984) bijvoorbeeld, de poëtische kortfilm experimenten van Raymond Red of het totaal gestoorde Demons (uit 2000) van Mario O'Hara, waarin spoken langs de volle maan scheren, geliefden elkaar poëzie citeren, archiefbeelden de gruwelen van het tijdperk Marcos in herinnering roepen en een klein meisje bang is voor andere demonen.

Vera begon zijn carrière als kantoorslaaf en schreef zijn kritieken in de avonduren. Na de publicatie van zijn boek Critic after Dark , vorig jaar, groeide hij ook buiten zijn landsgrenzen uit tot een cultfiguur. Inmiddels woont hij in de Verenigde Staten, waar hij onder meer in diverse weblogs optreedt als officieuze ambassadeur van de Filippijnse film. Want 'die doet niet onder voor Hollywood, Buñuel of Kurosawa.'

In een openbaar interview spraken Noel Vera, Aguiluz en de jonge filmmaker Raya Martin gisteren met elkaar over serieuze zaken als de dreigende ondergang van hun filmische erfgoed bij gebrek aan een archief. Aguiluz: 'Dat ligt in het toilet van een filmstudio, omdat dit de koelste plaats is.' Volgens Vera heeft de Filippijnse overheid geen interesse in haar nationale filmgeschiedenis. 'Van 150 films per jaar in de jaren zeventig en tachtig zijn er nu nog maar 50 per jaar over: derderangs klonen van Lord of the Rings. Alle ogen zijn gericht op Hollywood. De censuur is repressiever en hypocrieter dan in de nadagen van Marcos.'

Ook werden er sterke verhalen verteld. Zoals over het Manilla Film Center dat op initiatief van Imelda Marcos werd gebouwd. Vera: 'Wist je dat er een paar mannen begraven liggen? Tijdens de bouw viel een steiger om en zakte een aantal arbeiders weg in het sneldrogende cement. Die hebben ze daar toen maar laten liggen. Er wordt gezegd dat het een van de beruchtste spookhuizen van de Filippijnen is. Ze hebben er zelfs geestuitdrijvers bijgehaald.'

Raya Martin dook voor zijn speelfilmdebuut A Short Film about the Indio Nacional in de filmgeschiedenis van zijn land. Bij gebrek aan overgeleverde filmkopieën uit de jaren tien en twintig van de vorige eeuw herschiep hij de stille film van zijn land. Met dit nep-archiefmateriaal maakte hij vervolgens een expressionistische zwart-witfilm over de geschiedenis van het kolonialisme.

Voor dat soort films ga je naar het Filmfestival Rotterdam. Films waar je nog nooit van gehoord had en die je ook niet snel ergens te zien zal krijgen. Om te beginnen niet in Manilla.

Ray Martin twijfelt eraan of The Indio Nacional ooit Filippijnse distributie zal krijgen. 'We dreigen een filmcultuur in ballingschap te worden. De sfeer op de Filippijnen is momenteel uiterst kunstvijandig.'

'A Short Film about the Indio Nacional' is vanavond te zien om 17.15u in Cinerama 7 en op zaterdag 4 februari om 9.30u in Venster 2. Voor meer informatie www.filmfestivalrotterdam.com